Suy nghĩ thảm họa, giản đơn nhất, là khi chúng ta tự vẽ ra viễn cảnh tồi tệ nhất có thể xảy đến. Đó là khi ta nhìn thấy một kết quả không thuận lợi trong một sự kiện nào đó và ngay lập tức quyết định rằng, nếu nó xảy ra, thảm họa sẽ ập đến.
Suy nghĩ thảm họa chính là khi chúng ta biến một sự thất bại nhỏ thành kết quả xấu nhất có thể tưởng tượng. Có câu nói vui rằng, nếu ta nghe một bài hát đồng quê ngược lại, ta sẽ lấy lại được công việc, chiếc xe tải và người thương đã mất – điều này hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ thảm họa!
Trong lĩnh vực thể thao, suy nghĩ tiêu cực hay suy nghĩ thảm họa đóng vai trò quan trọng không kém. Và chính vì thế, tôi sẽ lấy ví dụ từ thế giới thể thao để minh họa rõ hơn.
Suy nghĩ thảm họa là gì?
Theo Psychology Today, suy nghĩ thảm họa là sự ám ảnh vào những kịch bản tồi tệ nhất, không hợp lý. Người ta thường diễn tả nó bằng câu “thổi phồng chuyện bé thành chuyện to” hay “làm to chuyện lên”.
Ví dụ, khi sếp bạn chỉ trích công việc của bạn một cách không hay, bạn ngay lập tức nghĩ rằng sếp sẽ sa thải bạn, rồi bạn sẽ mãi mãi thất nghiệp, thậm chí phải sống lang thang ngoài đường.
Ví dụ khác, nếu bạn thi trượt một kỳ thi, bạn sẽ trượt cả học phần. Trượt học phần, bạn sẽ không thể tốt nghiệp. Không tốt nghiệp, bạn sẽ không thể tìm được việc làm và như vậy, bạn đã hoang phí thời gian và tiền bạc cho đại học.
Thật ra, những suy nghĩ đó hoàn toàn không đúng, và quan trọng nhất là chúng ta học cách thay đổi góc nhìn về tình huống. Dưới đây là năm cách mình nghĩ giúp chúng ta có thể ngăn chặn suy nghĩ thảm họa.
Làm sao để ngăn chặn suy nghĩ thảm họa?
1. Triết lý của Lou Holtz
Khi Lou Holtz còn là huấn luyện viên bóng bầu dục tại Đại học Notre Dame, ông thường nói với các cầu thủ của mình rằng,
“Mọi chuyện không bao giờ tệ đến mức bạn nghĩ cũng không phải tốt đến mức bạn tưởng. Chúng chỉ nằm ở đâu đó giữa hai khoảng ấy.”
Philosophy này đặc biệt đúng trong thế giới thể thao và cả cuộc sống. Nếu mình chấp nhận triết lý của Lou Holtz, mình sẽ không bị sa ngã quá sâu khi gặp khó khăn, cũng không tự mãn quá mức khi thành công. Chính vì vậy, suy nghĩ thảm họa, với mình, cũng khó có cửa ghé thăm trong những mất mát hay thất bại.
2. Quan sát lại suy nghĩ của mình
Khi mình nhận thấy mình đang chìm đắm trong suy nghĩ tiêu cực về một vấn đề, hãy tìm một không gian yên tĩnh và ghi chép lại những suy nghĩ đó. Khi được đặt ra trên giấy, ta sẽ có cái nhìn rõ ràng và khách quan hơn về chúng.
Đừng trì hoãn. Hãy ghi lại, đánh giá xem chúng thực tế đến mức nào, rồi phản biện lại những suy nghĩ đó bằng cách tiếp cận thực tế hơn.
3. Góc nhìn đa chiều và câu khẳng định tích cực
Khi những ý nghĩ tiêu cực nổi lên, hãy tự nói với mình “dừng lại,” rồi nhìn vấn đề dưới nhiều góc độ – tích cực, tiêu cực và trung lập. Hiểu rằng suy nghĩ chỉ là suy nghĩ, chúng chưa xảy ra trên thực tế. Chúng ta đang tự vẽ ra một thảm họa có thể chưa bao giờ đến.
Thay vì để mình rơi vào vòng xoáy tiêu cực, hãy ngồi xuống và phân tích vấn đề một cách toàn diện. Nếu thảm họa thực sự xảy ra, nó sẽ tồi tệ đến mức nào? Chúng ta có thể vượt qua không? Nó có phá hủy công ty hay đội của chúng ta hay chỉ là một khó khăn tạm thời mà ta có thể giải quyết?
Những câu khẳng định tích cực cùng với bài tập thở có thể biến điều tiêu cực thành tích cực. Một nghiên cứu tại Harvard đưa ra rằng, hít vào bằng mũi trong 3 nhịp, sau đó thở ra bằng miệng trong ít nhất 6 nhịp sẽ giúp thư giãn cơ thể. Khi cơ thể thư thái, ta có thể nuôi dưỡng suy nghĩ bằng những câu khẳng định tích cực.
Nhiều vận động viên bóng rổ khi đứng trên vạch phạt, lại tự nhủ rằng mình không giỏi ném phạt. Khi họ lặp lại điều đó quá nhiều lần, họ thực sự tin như vậy.
Ngược lại, có những cầu thủ khi bước tới vạch phạt lại đọc thầm câu khẳng định tích cực như “bóng vào rổ,” hay “đối thủ phạm lỗi sai người,” khiến họ tự tin hơn rất nhiều.
4. Tinh thần biết ơn
Khi suy nghĩ thảm họa len lỏi vào tâm trí, chúng ta dễ biến thành người luôn lo lắng bi quan. Đó là lúc ta cần phải đối trị bằng sự biết ơn những gì đã được ban tặng.
Mình nhớ về một người thầy trong trường học địa phương – ông Jack Hermanski – người luôn thể hiện tinh thần biết ơn sâu sắc. Ông là giáo viên giáo dục đặc biệt, phục vụ tám trường học khác nhau trong môn thể dục thích nghi. Thay vì chỉ dạy thể dục bình thường, một công việc khá nhẹ nhàng, ông chọn gắn bó với những đứa trẻ đặc biệt, dù chúng có thể cắn, nôn ọe hay có những hành động khó chịu khác, ông vẫn yêu thương và tận tâm với chúng vì đó là “những đứa trẻ của ông.”
Vào một ngày thứ Sáu, khi ông bước vào trường, một cậu bé ngồi xe lăn chào ông với câu nói rằng cậu rất vui vì hôm nay là thứ Sáu. Ông hỏi cậu có kế hoạch gì cho cuối tuần không, và cậu đáp lại, “Không, thầy đến trường chúng em ngày thứ Sáu mà.”
Bí quyết hạnh phúc
Ông Jack hạnh phúc nhất khi giúp một cậu bé từng bị ám ảnh đến mức không thể cho tay vào chậu nước vượt qua nỗi sợ ấy. Mất ba năm kiên trì làm việc cùng cậu bé, ngày trọng đại ấy cũng đến khi cậu bé dũng cảm nhảy từ cầu trượt cao xuống nước! Niềm vui của ông Jack vỡ òa cho thành quả đó.
Điều đặc biệt hơn, ông Jack làm tất cả trong khi phải chiến đấu với căn bệnh đa xơ cứng hơn 25 năm, nhưng bạn sẽ không bao giờ nghe ông than vãn. Ông chỉ tận tâm phục vụ mọi người và thường nói về những người có hoàn cảnh còn khó khăn hơn mình. Ông luôn biết ơn những điều mình có và không bao giờ quên đi phước lành ấy.
Dù bị hạn chế bởi bệnh tật, ông Jack dễ dàng rơi vào suy nghĩ thảm họa nhưng không bao giờ để mất đi tinh thần biết ơn ấy!
5. Vận động và tránh mệt mỏi
Vận động và mệt mỏi là hai thái cực đối nghịch. Vận động giúp ta có suy nghĩ tích cực, trong khi mệt mỏi có thể kéo ta vào vòng xoáy của suy nghĩ thảm họa. Việc suy nghĩ thảm họa lâu ngày còn có thể dẫn đến lo âu và kiệt sức về thể chất lẫn tinh thần.
Khi vận động, cơ thể tiết ra serotonin – “hormone của hạnh phúc”, mang lại cảm giác tích cực cho ta. Bất kỳ hoạt động vận động nào như đi bộ, yoga hay pilates đều giúp ta có tâm trạng tốt để đưa ra quyết định sáng suốt. Nhưng mệt mỏi lại là kẻ thù của suy nghĩ tích cực, nên ta phải biết chăm sóc chính mình.
Trong thể thao, mệt mỏi cần được kiểm soát nghiêm túc. Vào đầu mùa bóng rổ, chúng ta phải dành thời gian truyền đạt những bước cơ bản và chiến thuật cho các cầu thủ. Điều đó dẫn đến các buổi tập dài hơn.
Tuy nhiên, khi mùa giải kéo dài, kẻ thù lớn nhất là mệt mỏi, và việc rút ngắn thời gian tập luyện trở nên cần thiết để giúp cầu thủ duy trì sự tỉnh táo trong các trận đấu.
Có một huấn luyện viên sợ mệt mỏi đến mức ông không bao giờ cho cầu thủ tập luyện vào đêm trước trận đấu. Lý do là khi cho cầu thủ nghỉ ngơi một đêm, họ sẽ trở lại luyện tập với tinh thần thoải mái. Vậy tại sao không để họ đi thi đấu với trạng thái tỉnh táo và sẵn sàng?
Nhiều huấn luyện viên khác thì không dám làm điều này, họ muốn tận dụng thời gian luyện tập cuối cùng để mài sắc chiến thuật cho trận đấu.
Kết luận
Giữ tinh thần vững vàng và kiên trì chiến đấu không bao giờ là điều đơn giản. Dù đó là công việc, sự nghiệp, mối quan hệ, sức khỏe hay tự do, tất cả đều có thể khiến chúng ta kiệt quệ nếu không biết cách ứng phó.
Không ít lần ta vấp ngã và cho rằng đó là sự kết thúc. Nhưng chỉ khi ta chấp nhận nó là sự kết thúc thì mới làm nó trở thành điều dứt khoát. Có rất nhiều cách để chống lại suy nghĩ thảm họa, và áp dụng một vài hay tất cả năm phương pháp trên sẽ giúp ta tránh rơi vào vòng xoáy đó.
Hiểu rằng ta có thể thay đổi suy nghĩ chính mình là một bước khởi đầu tuyệt vời để chiến đấu với những ý nghĩ tiêu cực. Rốt cuộc, suy nghĩ là của ta. Ta có quyền kiểm soát và dẫn dắt tâm trí đi đến những mục tiêu mong muốn.
Nếu ta cứ nghĩ tiêu cực, chỉ có thất bại là điểm đến. Nhưng nếu ta thay đổi cách nghĩ, tin vào bản thân mình và rèn luyện nghệ thuật suy nghĩ tích cực, có thể ta sẽ nhận về kết quả tốt đẹp hơn.
Và nếu mọi thứ có thất bại, thì cũng đừng quên rằng, mỗi lần ngã, ta đều đã đứng dậy. Lần này, chắc chắn cũng sẽ như thế.
Ảnh minh họa: Anthony Tran qua unsplash.com
Tác giả: Nguyễn Phương Anh
