Rối loạn căng thẳng sau đại dịch là một trạng thái tâm lý mà chúng ta có thể mắc phải khi đại dịch kết thúc. Giống như hội chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), những triệu chứng của rối loạn này thường bắt đầu xuất hiện khi tỉ lệ lây nhiễm và truyền bệnh giảm dần, nhưng nỗi sợ vẫn chưa hoàn toàn buông tha chúng ta.
Dù rằng khả năng nhiễm bệnh đã được giảm thiểu rõ rệt, nhất là khi vaccine đã góp phần kiềm chế đại dịch này hiệu quả, nhiều người mắc phải những triệu chứng nặng nề của rối loạn căng thẳng sau đại dịch vẫn cảm thấy nỗi nguy hiểm rình rập không hề thuyên giảm. Họ như bị mắc kẹt trong một vòng xoáy lo lắng, dù xung quanh đã bình yên hơn rất nhiều.
Điều này khiến cho việc trở lại cuộc sống bình thường của họ trở nên khó khăn hơn rất nhiều so với những người không bị ảnh hưởng bởi những tổn thương tinh thần ấy, khiến cho chúng ta nhận ra rằng sự bình an không chỉ là chuyện bên ngoài mà còn là hành trình chinh phục tâm hồn.
4 Triệu Chứng Của Rối Loạn Căng Thẳng Sau Đại Dịch
Giống như bất kỳ căn bệnh nào khác, muốn chữa lành chúng ta cần phải nhận biết rõ ràng bản chất của nó. Để hiểu và giúp chính mình và người thân vượt qua, hãy cùng nhìn sâu vào bốn dấu hiệu nổi bật của rối loạn căng thẳng sau đại dịch.
1. Ký Ức Ám Ảnh
Những ký ức không mong muốn và dai dẳng về việc bản thân từng bị nhiễm bệnh hoặc chứng kiến hậu quả đau lòng trong đại dịch có thể quấy rầy tâm hồn ta. Những ký ức này không chỉ hiện hữu trong ngày mà còn đeo bám trong những giấc mơ đầy ám ảnh, làm chúng ta cảm thấy như đang sống lại những khoảnh khắc kinh hoàng ấy một cách sống động và chân thật dù đại dịch đã qua đi.
2. Tránh né
Khi nỗi sợ vẫn giam giữ, một số người chọn cách tránh tiếp xúc với những người, địa điểm hay sự kiện gợi nhớ về đại dịch, dù cho bệnh đã được kiểm soát. Họ có thể từ chối đến bệnh viện, tránh các buổi họp mặt xã hội, hoặc thậm chí ngừng giao tiếp với người khác vì sợ bị lây nhiễm. Điều này dẫn đến sự cô lập xã hội và có thể kéo theo nhiều khó khăn về kinh tế. Tâm hồn họ như bị mắc kẹt giữa nhu cầu sinh tồn và nỗi cô đơn chồng chất, dễ rơi vào trạng thái lo âu và trầm cảm.
3. Thay Đổi Tiêu Cực Trong Tư Duy
Chúng ta không thể phủ nhận rằng sự phòng vệ kéo dài trước đại dịch đã thay đổi cách nghĩ của nhiều người. Tâm trí bị bào mòn bởi nỗi bất an dai dẳng, dẫn đến cảm giác như mất hết chỗ dựa an toàn. Người bị rối loạn này cảm thấy sự an toàn cá nhân bị phá vỡ, không còn tin vào thế giới ngoài kia nữa. Họ có thể rơi vào trạng thái hoang tưởng, vô vọng và dần dần cách xa cảm xúc, tạo nên bức tường ngăn cách giữa họ và những người xung quanh.
4. Thay Đổi Phản Ứng Thể Chất
Cơ thể chúng ta không thể tách rời cảm xúc, và khi bị căng thẳng tinh thần, cơ thể cũng phản ứng mạnh mẽ. Những người bị ảnh hưởng sẽ dễ bị giật mình, cảnh giác quá mức, khó ngủ, khó tập trung và trở nên cáu kỉnh, thường xuyên nổi giận. Sự mệt mỏi thể xác làm mất đi năng lượng và sự tập trung, khiến mọi việc từ hoàn thành công việc, tập thể dục đến chăm sóc bản thân đều trở nên gánh nặng. Nếu kéo dài, những trạng thái thể chất này còn dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng liên quan đến béo phì và tuần hoàn kém.
5 Cách Giúp Chúng Ta Vượt Qua Rối Loạn Căng Thẳng Sau Đại Dịch
Tuy vậy, mình muốn nhắn gửi rằng vẫn luôn có ánh sáng cuối con đường.
Nếu bạn đang chìm trong những cảm giác bức bối, lo âu, hãy nhớ rằng bạn không cô đơn. Mỗi bước tiến dù nhỏ, mỗi sự nỗ lực thay đổi đều mang ý nghĩa to lớn, như ánh nắng xua tan mây đen u ám.
Dưới đây là những cách đơn giản nhưng hữu hiệu để ta có thể dần lấy lại chính mình, vượt qua cơn bão của cảm xúc, từng chút một.
1. Tham Gia Nhóm Hỗ Trợ
Dù lúc này bạn cảm thấy cô lập hay đơn độc đến đâu, chớ quên rằng trong thế giới rộng lớn này, luôn có những người cùng chung chia sẻ, cùng trải qua những điều tương tự. Việc tham gia nhóm hỗ trợ không chỉ mang lại cảm giác thuộc về một cộng đồng, mà còn giúp bạn được chia sẻ, được lắng nghe trong một không gian an toàn. Đặc biệt với những người tránh giao tiếp để phòng ngừa, đây có thể là bước đầu tiên quý báu để gỡ bỏ lớp vỏ bọc của sự sợ hãi.
2. Trò Chuyện Với Chuyên Gia Tâm Lý
Cuộc sống bao giờ cũng gồm những thăng trầm, khó khăn và cả những lần vấp ngã. Dẫu gia đình và bạn bè luôn là điểm tựa, nhưng đôi lúc sự quan tâm quá mức lại khiến ta ngần ngại bộc bạch hoàn toàn lòng mình. Một chuyên gia tâm lý với góc nhìn khách quan sẽ giúp bạn nhìn nhận và giải quyết những mớ bòng bong trong tâm trí. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) – một phương pháp được đánh giá hiệu quả trong điều trị rối loạn sau đại dịch – sẽ giúp bạn nhận diện những suy nghĩ lệch lạc, từ đó học cách điều chỉnh cảm xúc và hành vi, giảm bớt những lo âu và trầm cảm đang bủa vây.
3. Quản Lý Bằng Thuốc
Từ những rối loạn như lưỡng cực đến tâm thần phân liệt, các loại thuốc tâm thần đã chứng minh hiệu quả trong giảm nhẹ triệu chứng. Với rối loạn căng thẳng sau đại dịch, thuốc chống lo âu có thể giúp xoa dịu cảm giác sợ hãi về việc bị lây nhiễm hoặc truyền bệnh. Thuốc chống trầm cảm hỗ trợ vượt qua nỗi buồn, cảm giác tội lỗi hay mất mát do đại dịch gây ra. Ngoài ra, trong những trường hợp niềm tin về nguy cơ vẫn mơ hồ và phi thực tế, thuốc chống loạn thần có thể giúp loại bỏ những suy nghĩ hoang tưởng, đánh thức khả năng lý trí và nhận thức.
4. Thực Hành Thiền Định
Hòa mình vào sự tĩnh lặng, thiền giúp chúng ta lấy lại sự bình yên nội tâm, giảm thiểu các triệu chứng căng thẳng và loạn thần. Trong khoảnh khắc thiền, chúng ta được phép thả lỏng, rũ bỏ những suy nghĩ bất an và khó chịu, hướng về sự an nhiên. Không cần đi đâu xa, chỉ cần một góc nhỏ trong nhà, thở sâu và từ tốn, ta đã bắt đầu hành trình đáng giá để làm sạch tâm trí của những độc tố cảm xúc không cần thiết. Mỗi ngày dành vài phút thiền là đang gửi tặng bản thân món quà vô giá của sự tĩnh tâm và an bình.
5. Tập Thể Dục Đều Đặn
Sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ, cố gắng khởi động một thói quen vận động thân thể thường xuyên có thể là liều thuốc thần kỳ cho tâm hồn và thể chất. Hoạt động thể chất giúp giải phóng endorphin – những chất dẫn truyền thần kinh mang lại cảm giác hạnh phúc và thư giãn, cải thiện giấc ngủ, giảm căng thẳng và lo âu. Những bài tập aerobic nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hay đạp xe giúp tăng tuần hoàn máu, mang dưỡng khí và dinh dưỡng đến mọi tế bào, nâng cao sức khỏe tổng thể – điều kiện nền tảng để chúng ta có thể đối mặt và chiến thắng những vết thương tinh thần sâu sắc.
Chìa Khóa Là Đặt Những Bước Đi Nhỏ
Có lẽ, để chữa lành, chúng ta cần can đảm đối mặt với nỗi sợ hãi, nhưng không nhất thiết phải lao đầu vào mà có thể bước từng bước chậm rãi, nhẹ nhàng. Cũng như khi đại dịch Covid-19 chỉ được hiểu và kiểm soát rõ ràng sau một chặng đường dài, sự trở lại bình thường cũng cần thời gian và sự kiên nhẫn. Dù bệnh chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, nhưng với những biện pháp phòng ngừa và vaccine, chúng ta đã học được cách cùng nhau vượt qua. Và cũng vậy, với những người đang chiến đấu trong cái bóng của rối loạn căng thẳng sau đại dịch, chặng đường phía trước chắc chắn sẽ không còn lẻ loi nếu biết kiên trì và nuôi dưỡng hy vọng.
Những Suy Ngẫm Cuối Cùng
Cuộc sống vốn không thiếu khó khăn, và đại dịch là thử thách không ai nghĩ có thể xảy ra. Quãng thời gian giãn cách xã hội, cách ly đôi khi làm chúng ta cảm thấy như bị tách rời khỏi thế giới, đóng cửa trái tim mình lại. Nhưng chính trong những giây phút ấy, ta cũng biết trân trọng hơn sức mạnh của kết nối, của sự sẻ chia và lòng kiên cường. Những ảnh hưởng tiêu cực tồn tại, như sự tê liệt cảm xúc, trầm cảm và lo âu, không thể phủ nhận, nhưng niềm tin còn đó, phương pháp còn đó, và chúng ta hoàn toàn có thể chữa lành.
Điểm khởi đầu luôn là nhìn nhận sự thật trong tâm hồn, dũng cảm nói lên điều mình đang trải qua, và từng bước đặt những mảnh ghép cho cuộc sống lành mạnh hơn. Chúng ta không đơn độc trên hành trình đó.
Ảnh minh họa: Kate Trifo qua unsplash.com
Tác giả: Minh Anh
