Mọi người thường hỏi mình làm thế nào để tìm ra mục đích sống. Câu trả lời của mình hiếm khi thay đổi: bạn không phải tìm kiếm mục đích… mà là xây dựng nó. Nhưng điều đó không có nghĩa là ta bắt đầu từ con số không. Hầu hết chúng ta đã mang theo những manh mối nhỏ về những điều làm mình bừng sáng tâm hồn. Mình gọi những manh mối này là những mỏ neo mục đích: những sở thích, sự tò mò và những tia lửa nhỏ âm thầm kéo chúng ta về phía ý nghĩa.
Thách thức không phải là tạo ra mục đích từ hư không. Thách thức là nhớ được mỏ neo ấy là gì. Trong những bài viết trước, mình đã đề cập đến cái gọi là phương pháp mì spaghetti. Ý tưởng thật giản đơn: ném một mớ mì spaghetti vào tường và xem cái nào bám lại. Hãy thử làm nhiều thứ, thử nghiệm, nhận biết điều gì khiến ta tràn đầy năng lượng và điều gì không phù hợp. Theo thời gian, những mẫu hình dần hé lộ.
Nhưng còn một cách khác giúp ta khám phá các mỏ neo mục đích, và về một vài mặt, nó còn đơn giản hơn. Thay vì nhìn về phía trước, ta nhìn lại quá khứ, đặc biệt là về tuổi thơ.
Với nhiều người, tuổi thơ là khoảng thời gian chúng ta gần gũi nhất với một mục đích sống không gắng gượng. Đó là thời điểm ta chưa bị xã hội kéo vào những chương trình đào tạo cụ thể, con đường sự nghiệp, hay những nghĩa vụ hàng ngày. Trước khi có sơ yếu lý lịch và trách nhiệm, ta chủ yếu được dẫn dắt bởi sự tò mò.
Hãy trao cho một đứa trẻ một buổi chiều rảnh rỗi, rồi quan sát xem chuyện gì xảy ra. Các em phóng xe đạp, ném bóng rổ trên sân, hoặc xây những pháo đài phức tạp ở sân sau. Thường thì các em đắm chìm đến mức quên thời gian. Bữa tối bị bỏ quên. Thế giới bên ngoài dần phai mờ.
Các nhà tâm lý gọi trạng thái này là “dòng chảy” (flow) — trải nghiệm khi ta bị cuốn quá sâu vào một hoạt động đến độ thời gian như biến mất. Mục tiêu nhạt nhòa đi. Điều quan trọng nhất chỉ là hành động đang diễn ra.
Với mình, trạng thái này rất gần gũi với cái mà mình gọi là mục đích “p nhỏ.” Nó là mục đích như một quá trình thay vì một đích đến. Mục đích p nhỏ xuất hiện trong những khoảnh khắc ta hăng say và tò mò. Nó ít liên quan đến việc đạt được điều gì đó mà nhiều hơn là tận hưởng chính hành động đó.
Tiếc rằng, khi lớn lên, phiên bản mục đích này thường bị thay thế bởi thứ nặng nề hơn: mục đích “P lớn.” Mục đích P lớn là ý tưởng rằng ta phải xác định một sứ mệnh vĩ đại duy nhất để định hình toàn bộ cuộc đời mình. Nó phải ý nghĩa, ấn tượng và thay đổi thế giới. Quan niệm ấy dễ khiến ta tê liệt. Khi không thể ngay lập tức tìm ra sứ mệnh ấy, ta bắt đầu cảm thấy như mình chẳng có mục đích gì cả.
Trẻ con không gặp phải vấn đề này. Các em theo đuổi điều làm mình say mê mà không lo lắng liệu nó có thay đổi thế giới hay không. Một đứa trẻ xây nhà trên cây chẳng bao giờ dừng lại giữa chừng để hỏi xem dự án có phù hợp với tầm nhìn chiến lược dài hạn không. Các em xây vì xây mang lại niềm vui.
Bản năng giản đơn đó cung cấp một manh mối quan trọng.
Bắt Đầu Từ Phòng Ngủ Thời Thơ Ấu
Nếu bạn cảm thấy mình đang mất kết nối với mục đích, hãy thử một thí nghiệm tư duy nhỏ. Nhắm mắt lại và tưởng tượng thật rõ ràng về phòng ngủ thời thơ ấu của bạn. Hãy vẽ trong tâm trí những bức tường, sàn nhà, chiếc bàn học, và những chỗ lộn xộn từng tồn tại ở đó. Rồi hỏi bản thân vài câu hỏi đơn giản. Trên tường từng treo những áp phích gì? Những bức vẽ hay vật dụng nào nằm lộn xộn trên bàn? Trên tủ có những chiếc cúp, ruy băng hay bộ sưu tập nào?
Những món đồ đó không phải trang trí ngẫu nhiên. Chúng là tín hiệu cho thấy điều gì từng quan trọng với bạn trước khi thế giới bên ngoài bắt đầu định hình ưu tiên của bạn.
Đôi khi ta vượt qua những đam mê trẻ con, nhưng thường hơn là ta chỉ quá bận rộn để theo đuổi chúng nữa. Nhiều người lớn vẫn thích ngựa, chơi bóng bầu dục phong trào, hay trượt ván. Chỉ là họ hiếm khi cho phép mình làm những điều đó nữa mà thôi.
Niềm Đam Mê Thẻ Bài Bóng Chày Thời Thơ Ấu Của Mình
Với mình, câu trả lời nằm ở bộ sưu tập thẻ bài bóng chày. Lớn lên, phòng khách gia đình mình kiêm luôn phòng xem TV. Vào những buổi chiều hè, mình thường ngồi đó xem đội Chicago Cubs trên Kênh 9, trong khi mở từng gói thẻ bài. Mục tiêu của mình luôn giống nhau: hoàn tất bộ sưu tập của mùa giải đó.
Mình dành hàng giờ phân loại cầu thủ, nghiên cứu thống kê, và cẩn thận đặt từng thẻ vào bao bảo vệ. Với người khác, có thể trông đó là việc nhàm chán, nhưng với mình lại vô tận hấp dẫn. Những chiếc thẻ ấy không đơn thuần chỉ là các mảnh bìa cứng. Chúng là những câu chuyện, câu đố, và mảnh ghép nhỏ của lịch sử.
Rồi cuộc sống bước vào giai đoạn tăng tốc. Trường học trở nên áp lực hơn. Đại học đến. Cuối cùng, đào tạo y khoa chiếm trọn hầu hết thời gian và sự tập trung của mình. Đâu đó trong quá trình đó, bộ sưu tập thẻ bóng chày đã được đóng hộp cất vào tủ.
Mình không ngừng yêu bóng chày. Chỉ là mình không còn dành chỗ cho nó nữa.
Ngay cả bây giờ, mỗi khi mình thấy một bài báo về thẻ bóng chày cổ điển hay xem đoạn video cũ của World Series trên mạng xã hội, đầu óc mình lại bừng sáng. Có thể đôi khi mình còn khó xác định được mục đích sống của mình là gì — nhưng thuật toán Facebook thì đã hiểu rõ rồi.
Biến Mỏ Neo Thành Hành Động
Dĩ nhiên, nhận ra một mỏ neo mục đích không đồng nghĩa với việc công việc đã hoàn tất. Nó chỉ cho bạn một điểm khởi đầu. Khi bạn nhận ra tia lửa, bước tiếp theo là suy nghĩ xem nó có thể hòa nhập vào cuộc sống hiện tại thế nào. Có thể mình sẽ đi xem vài trận bóng mùa hè. Có thể mình sẽ mua một gói thẻ chỉ đơn giản vì cảm giác hoài niệm. Có thể mình còn thử khám phá việc mua bán thẻ trực tuyến.
Con đường cụ thể không quan trọng bằng sự sẵn lòng tái kết nối với sở thích đó.
Mục đích hiếm khi đến một cách hoàn chỉnh. Nó thường lớn lên chậm rãi khi ta dành thêm thời gian cho những điều tự nhiên thu hút sự chú ý của mình.
Mục Đích Không Nhất Thiết Phải Vĩ Đại
Chúng ta thường nghĩ rằng mục đích phải là điều gì đó kịch tính hoặc định hình cuộc đời. Nó cần thay đổi thế giới, mang lại thu nhập, hoặc định hình bản dạng của mình trong nhiều thập kỷ. Nhưng mục đích không cần phải nặng nề như vậy.
Đôi khi nó chỉ đơn giản là việc bạn lại cầm bút phác họa sau nhiều năm xa cách nghệ thuật. Đôi khi nó là tham gia một giải bóng đá phong trào hay làm tình nguyện tại một trại cứu hộ động vật, bởi bạn yêu thích động vật từ hồi nhỏ. Những hoạt động này không cần thiết phải lâu dài, sinh lợi, hay đáng nể. Yêu cầu duy nhất là chúng giúp bạn tái kết nối với trạng thái dòng chảy, cảm giác bị cuốn hút tuyệt đối vào khoảnh khắc.
Tuổi thơ ẩn chứa một sự trí tuệ thầm lặng. Trẻ con theo đuổi điều làm mình say mê mà không bận tâm liệu điều đó có thực tế hay có ích lợi. Các em đi theo sự tò mò đến bất cứ đâu.
Là người lớn, chúng ta dành cả thập kỷ học cách thành công, nuôi sống bản thân và tỏa sáng. Những kỹ năng đó quan trọng, và nhiều kỹ năng còn phát triển theo năm tháng. Nhưng về niềm vui và mục đích, có thể từ đầu ta đã giỏi điều đó hơn ta tưởng.
Đôi khi việc tìm lại ý nghĩa không phải là tạo ra điều gì mới mẻ. Mà chính là nhớ lại những gì đã khiến bạn quên cả bữa tối.
Source : www.psychologytoday.com
