Nếu bạn giống như mình, hẳn bạn cũng đã dành vài tối gần đây để xem một kỳ Thế vận hội mùa đông 2026 thật sự thú vị (phần lớn). Con trai của Tara mê mẩn cái đoạn bài nói mà Ilia Malinin thể hiện khi trượt băng, đến nỗi cậu bé lặp đi lặp lại câu: “Sự trí tuệ thật sự chỉ nằm ở việc biết rằng mình chẳng biết gì” ít nhất 7.000 lần trong suốt kỳ nghỉ gia đình. Còn con trai của Ed thì hứng thú hơn với việc nhìn những người lao xuống dốc với tốc độ cao.
Tất cả những khoảnh khắc ấm lòng ấy khiến mình tự hỏi: tại sao dạng cạnh tranh như thế lại khiến chúng ta cảm thấy vui vẻ đến vậy? Và tại sao những cuộc thi khác lại đem đến cảm giác tồi tệ? Cạnh tranh có tác động thế nào đến sức khỏe tổng thể của chúng ta? Là những nhà khoa học xã hội tò mò, chúng mình quyết định đi tìm hiểu một chút.
Hóa ra các nhà nghiên cứu có rất nhiều điều thú vị để chia sẻ về cạnh tranh, đặc biệt là trong công việc.
Cạnh tranh có khả năng gắn kết mọi người lại với nhau. Cạnh tranh giữa các đội thường giúp các cá nhân tụ họp thành một cộng đồng có chung mục tiêu. Điều này chuyển sự chú ý khỏi những khác biệt nội bộ và so sánh tiêu cực cá nhân. Thay vào đó, sự tập trung là nhận ra rằng toàn đội, thắng hay thua, đều phải đối mặt với chung số phận. Chiến thắng phụ thuộc vào việc hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên sự tin tưởng và những mối dây bền vững.
Sự hỗ trợ này thể hiện qua việc đồng nghiệp huấn luyện nhau và cùng nhau hoàn thiện bản thân. Khi có được sự tin tưởng, cạnh tranh nội bộ thân thiện thúc đẩy các thành viên nâng cao trình độ. Điều này được gọi là “cạnh tranh phát triển đội nhóm” và giúp người chơi vượt xa những gì họ có thể đạt được một mình.
Chúng ta không cần trở thành các vận động viên Olympic, thậm chí không cần là vận động viên để hưởng lợi từ điều này. Trong môi trường công sở, hiện tượng này gọi là “coopetition” (cạnh tranh hợp tác), nó có thể tạo ra tư duy học hỏi, khiến các đối thủ thân thiện cùng nhau phát triển. Coopetition làm tăng cam kết với các mục tiêu tổ chức, giảm bớt những động cơ ích kỷ hơn.
Áp lực đồng trang lứa lành mạnh nâng cao chất lượng công việc khi đồng nghiệp nhìn nhận mình cùng chung con thuyền. Điều này khác với tư duy trò chơi tổng bằng không gây ra các dạng cạnh tranh độc hại hơn. Trong cạnh tranh tổng bằng không, chiến thắng không thể mở rộng “miếng bánh” thành quả, phần thưởng bị giới hạn nghiêm ngặt, nên thành công của người này đồng nghĩa với thất bại của kẻ khác. Bạn thấy điều này trong các nơi làm việc áp dụng hệ thống xếp hạng bắt buộc hay các cơ hội thưởng, thăng tiến giới hạn.
Kiểu cạnh tranh này có thể trở nên xấu xí. Đối thủ trở thành kẻ thù, sinh ra ghen tị và phá hoại lẫn nhau. Kiến thức trở thành loại tiền tệ nên rất ít khi chia sẻ công khai. Cạnh tranh lan rộng sang mọi lĩnh vực, từ sự chú ý của quản lý đến cơ hội kinh doanh. Lãnh đạo biến thành những nhân vật chính trị, vận động để giành quyền kiểm soát tài nguyên, đôi khi với cái giá là các nhóm khác phải chịu thiệt hại.
Có thể bạn là người thích nghi rất tốt với môi trường kiểu này. Nếu bạn cảm thấy hứng thú khi đối mặt với thách thức của cạnh tranh tổng bằng không, mình đoán bạn quan tâm nhiều hơn đến việc chiến thắng hơn là nỗi sợ thua cuộc. Có thể vì với bạn, nguy cơ thất bại còn rất xa nên vẫn còn nhiều thời gian để bạn chuẩn bị, cải thiện. Bạn tin rằng mình có đủ công cụ để vượt qua đối thủ cạnh tranh và có sự kiên trì (hoặc là ổn định cảm xúc) để giữ bình tĩnh, tập trung dưới áp lực.
Nếu vậy, xin chào bạn và chúng mình cũng mong bạn hãy chơi đẹp với những người không có cách nhìn hoặc tâm thế như bạn.
Bởi vì với người khác, cạnh tranh tổng bằng không mang lại nhiều đau khổ. Nó thúc đẩy “động cơ tránh né” – nỗi sợ thất bại. Điều này dẫn tới cảm giác lo âu về địa vị và căng thẳng mãn tính. Áp lực từ cạnh tranh cạn kiệt nguồn lực, làm lớn hơn cảm giác rằng họ không có đủ khả năng để chiến thắng. Kết quả là sức khỏe thể chất lẫn tinh thần kém đi, các môi trường này liên quan đến lo âu, thất vọng, kiệt sức và thậm chí cả trầm cảm. Sự ganh ghét ở nơi làm việc tạo ra cảm giác cô lập và thấp kém, khiến nhân viên cảm thấy bị xem nhẹ và thiếu sự hỗ trợ.
Thật khó chịu.
Khai phóng tinh thần Olympic: Hãy làm cho cạnh tranh trở nên vui vẻ trở lại
Vậy làm thế nào để chúng ta mang lại sức hút kỳ diệu của Thế vận hội vào cuộc sống và công việc hàng ngày? Hãy dịu dàng hướng tới “coopetition”. Rõ ràng, các tổ chức khuyến khích coopetition có thể tăng hiệu suất rất lớn, nhưng phải có hai yếu tố chính, nếu không sẽ dễ làm hại tới nó. Đây là một sự cân bằng rất tinh tế, giống như khiêu vũ trên băng đồng bộ vậy.
Những bài đọc thiết yếu về Thể thao và Cạnh tranh
Trước hết, phải có một nền văn hóa dựa trên sự tin tưởng. Đồng nghiệp cần biết rằng những hỗ trợ họ dành cho nhau sẽ được đáp lại thay vì lợi dụng. Cũng quan trọng không kém, tư duy tổng thắng toàn bộ cần được chia sẻ rộng rãi trong đội. Điều này có nghĩa mỗi chiến thắng đều đem lại lợi ích cho cộng đồng và có thể cùng chúc mừng. Hãy cổ vũ cho “miếng bánh” lớn hơn của đội bạn, nơi sự phát triển của mọi người đều góp phần tạo nên thắng lợi chung. Giá trị được tạo ra từ thành công, vì vậy mỗi thành tích không lấy đi phần của người khác mà mở rộng thêm chiếc bánh.
Hãy tưởng tượng công việc như một nơi mà đồng nghiệp vỗ tay chúc mừng nhau sau khi cùng huấn luyện, không phải tìm cách hạ bệ. Đó là hạnh phúc theo phong cách Olympic, bắt nguồn từ cảm giác thuộc về chứ không phải kiệt sức.
Source : www.psychologytoday.com
