Gần đây, mình nghe một câu chuyện khiến lòng cứ day dứt mãi: một người phụ nữ gọi điện cho bạn, bình thản đến kỳ lạ, nói rằng cô đang đào một cái hố ở sân sau nhà, định nằm xuống đó và chờ chết. Đó là sự tuyệt vọng, là cơn khủng hoảng tâm thần, nhưng mình lại thấy trong đó một điều gì rất thật — rất nhiều người chúng ta có lúc cũng ngồi trong cái hố ấy, dù không ai thực sự nói ra.
Hồi còn du học ở Đức, mình từng rơi vào trạng thái như thế – không khóc to, không gào thét, mà nước mắt vẫn lặng lẽ rơi giữa lớp học, từng ngày suy sụp, một mình với những cơn nôn nao không rõ nguyên cớ. Mình tưởng chẳng ai hay biết, nhưng hai thầy giáo đã gọi mình ra nói chuyện riêng. Một người hỏi: “Em cảm thấy thế nào?” và mình, bằng tiếng Đức còn vụng về, nói rằng mình cảm thấy như đang… ngồi một mình trong cái hố dưới lòng đất, không một lối thoát. Thầy nói một câu đơn giản mà khiến mình bừng tỉnh đến giờ: “Ngồi trong cái hố đó một thời gian thì có gì sai?”
Chúng ta thường bị dạy rằng trầm cảm là sai lầm, là bất thường, là điều cần tránh. Nhưng thầy mình nói rằng, đôi khi, ta không cần phải vội vàng trèo lên khỏi cái hố ấy. Việc ngồi yên đó, đối diện với những bùn đất quây quanh, cũng có thể là một cách để hiểu chính mình hơn. Mình thì thầm với chính tâm hồn, rằng: “Có khi nào, trong sự tha thứ cho nỗi đau, ta được phép lặng lẽ hiện diện?”
Từ đó, gần ba mươi năm qua đi, mình nhiều lần rơi xuống rồi lại leo lên từ cái hố đó. Hình ảnh ấy, tượng trưng cho trầm cảm, những lúc cô đơn nghẹt thở, cảm giác mắc kẹt trong bóng tối, từng bước trở thành người bạn đồng hành lặng thầm. Mình nhớ mãi khoảnh khắc ngồi dưới đất, trong một khóa học dã ngoại, tay sờ vào đất ẩm, cảm thấy được nối kết vừa thân thể, vừa tâm hồn – một sự vững chãi lạ kỳ sinh ra từ chính đau thương.
Đau đớn nhất có lẽ là khi mình mất em gái – một cú sốc ập đến như tiếng sét giữa trời quang. Em ra đi khi còn quá trẻ, chỉ vì một tai nạn cục bộ, và mình như rơi xuống hố sâu nhất từ trước đến giờ. Nhưng không chỉ là sự ra đi của em gái, đó còn là nỗi mất mát của cả một giai đoạn tuổi thơ, của ký ức với người cha nghiện rượu và mẹ cam chịu, của những ngày tháng mình từng phải gạt bỏ chính mình để làm vừa lòng mọi người.
Những tháng ngày “ngồi trong hố” để gỡ từng sợi chỉ cảm xúc đã dạy mình rằng: Trầm cảm không chỉ là trạng thái tâm trí rối ren, mà còn là sự lìa xa thân thể. Khi sống mãi trong đầu, bị cuốn vào những suy nghĩ tương lai xa vời hay quá khứ nguội lạnh, chúng ta trở nên rời rạc, mất kết nối với bản thân. Nhưng khi mình sờ tay vào đất, làm những việc chậm rãi, mộc mạc – cầm xới đất, cảm nhận độ ẩm, ngửi mùi đất mùn – thì nỗi đau tưởng chừng như vô tận lại dịu đi, cho ta trở về với hiện tại, với chính mình.
Những năm tháng sau, mình trải qua hết thăng trầm, từ những ngày vật vờ giữa các nhóm trị liệu, uống thuốc chống trầm cảm, thử đủ cách để “vượt qua.” Nhưng chỉ khi mình học cách chấp nhận và ôm lấy nó – sự chông chênh, bất an, những mảng tối trong tâm hồn – ta mới có thể sống chung với nó mà không bị nó nuốt chửng. Cảm giác ấy không dễ chịu, nhưng lại chứa đựng một sức mạnh mềm mại: biết buông bỏ hy vọng rằng khổ đau sẽ biến mất hoàn toàn, ta có đủ can đảm thả lỏng trong chính sự vô định của mình – đó là bước đầu tiên của hành trình thật sự.
Mình từng ngồi nghe lời dạy của Pema Chödrön: “Nếu ta chấp nhận sự bất an và đau khổ thay vì chạy trốn, lòng sẽ dịu lại.” Những người bạn mình từng gặp gỡ, những chuyến đi bộ trong thiên nhiên, những buổi làm vườn nhỏ bé… tất cả đều trở thành nốt trầm trầm ấm trong bản hòa ca của ngày tháng – như cách mà mình dạy học trò nhỏ kết nối với đất, với cây xanh, với sự sống.
Thỉnh thoảng, bóng tối vẫn trở lại, trong những cơn hoảng loạn, trong nỗi cô đơn sâu sắc, hoặc khi mình phải đối diện với những thương tổn bên ngoài. Nhưng thay vì tiếp tục đào hố, cào cấu vách tường, mình học cách ngồi yên, như một quả bí đang mục dưới ánh mặt trời – nhàn nhạt, dễ chịu, đủ để nỗi đau không làm ta ngộp thở.
Bây giờ, mình hiểu rằng trầm cảm là một khát khao được “bén rễ” — được thấu hiểu, được cắm sâu vào đất, để rồi một ngày không xa, sẽ nhẹ nhàng tan biến, chuyển hóa thành chất mùn nuôi dưỡng đời. Và khi ngồi giữa đất trời, nghe tiếng ễnh ương, cảm nhận hơi ấm của nắng trên da, mình mới thấy trọn vẹn sự sống này – cái sự sống mộc mạc và thật nhất.
Có người nói, nếu ta cứ mãi tìm cách thoát khỏi nỗi buồn, ta sẽ chỉ mang theo những chiếc xẻng nặng trĩu trên vai, bàn tay rướm máu, và bước chân mỏi mệt. Mình thì nghĩ rằng, có lẽ chìa khóa là được phép ngồi trong cái hố ấy, có mặt trong bóng tối, không ngại ngần, không vội vã. Đó là khi ta nhìn thấy bản thân mình rõ ràng nhất, và từ đó, mới có thể bước ra với sự tha thứ, với lòng tử tế và yên bình.
Ngày hôm nay, khi mình ngồi ngoài trời, trong những buổi trị liệu dạo với thân chủ – những người cũng đang vật vã với bóng tối riêng – mình thấy lòng mình tràn đầy biết ơn. Biết ơn vì đã sống sót, biết ơn vì được cùng nhau san sẻ, biết ơn vì tìm ra được con đường của riêng mình bằng sự chân thành giản đơn và khắc khoải. Cái hố đó, dù có đáng sợ đến đâu, cũng là một phần không thể thiếu trong cuộc đời, giúp ta học cách yêu thương bản thân, và tìm thấy tình người trong từng bước chân chông chênh.
Cuộc đời này, dù chìm trong bùn, vẫn có thể ngập ánh nắng. Chúng ta, hãy để mình được là một quả bí, để nỗi đau được hóa thành bình yên — bởi những điều đẹp đẽ nhất, thường sinh ra từ bóng tối sâu thẳm nhất.
Tham khảo nguồn từ tamlyhoctoipham
