Ảnh hưởng của sang chấn tuổi thơ đến cuộc sống trưởng thành

Theo nghiên cứu, có đến hai phần ba chúng ta đều đã trải qua ít nhất một sự kiện bất lợi trong tuổi thơ. Bạn có thực sự biết rằng những tổn thương thời thơ ấu ấy vẫn tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống trưởng thành của mình?

Chấn thương tâm lý không chỉ là bản chất của một sự việc, mà còn là cách nó tác động lên tâm hồn và cảm xúc của mỗi chúng ta. Dù cùng một sự kiện, nhưng với những con người khác nhau, có những nhu cầu và tính cách riêng biệt, nó sẽ để lại những vết hằn khác nhau. Chấn thương không chỉ bó hẹp trong phạm vi bạo hành hoặc bỏ bê thể chất. Đôi khi, đó là những tổn thương tinh thần, hay chứng kiến những điều vượt quá sức chịu đựng của một đứa trẻ.

Thật ngạc nhiên khi nhận ra những khuyết điểm hay hạn chế mà mình nghĩ là điểm yếu, thực ra lại có thể là những biểu hiện của một chấn thương chưa được giải quyết từ sâu thẳm bên trong.

Hãy cùng mình khám phá hành trình mà những vết sẹo thời thơ ấu truyền tải và ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào khi trưởng thành.

Dấu Hiệu Chấn Thương Thơ Ấu Ở Người Lớn

1. Khó Khăn Trong Các Mối Quan Hệ

Phong cách gắn bó chính là chìa khóa dẫn vào chất lượng các mối quan hệ của chúng ta. Đó là cách mình kết nối, giao tiếp với bạn bè, gia đình và những người thương yêu.

Những người lớn lên trong môi trường lành mạnh thường sở hữu phong cách gắn bó an toàn. Họ cảm thấy xứng đáng được yêu thương và muốn tìm kiếm sự gần gũi trong các mối quan hệ.

Còn nếu từ thuở bé, nhu cầu cảm xúc hoặc thể chất của bạn thường bị bỏ ngỏ, rất có thể bạn đã phát triển phong cách gắn bó không an toàn, với những biểu hiện chính là phong cách lo lắng và tránh né.

Phong Cách Tránh Né

Nếu bạn thuộc kiểu tránh né, bạn thường không thích nhờ vả ai, thường tự thuyết phục bản thân rằng không cần sự thân mật và tỏ ra rất độc lập.

Có thể ngay từ nhỏ, bạn đã học được rằng cảm xúc không đưa mọi người lại gần nhau mà ngược lại, làm cha mẹ bạn xa lánh. Vì thế, bạn trở nên ngại thể hiện sự dễ tổn thương và nói ra những cảm nhận thật của mình.

Trong chuyện hẹn hò, bạn có thể thường xuyên thay đổi nhiệt tình: theo đuổi ai đó cho đến khi mối quan hệ trở nên thân thiết, rồi lại tự mình rút lui.

Phong Cách Lo Lắng

Ngược lại, những ai mang phong cách lo lắng thường bị xem là “quá cần”, luôn sợ bị bỏ rơi và đặt người khác lên trên chính mình. Họ có xu hướng coi trọng người khác quá mức và đánh giá thấp bản thân.

Họ dành nhiều thời gian tâm trí cho các mối quan hệ và làm sao để được đáp ứng những nhu cầu tình cảm. Thật trớ trêu, điều này lại dễ đẩy người khác ra xa và nỗi đau vì bị từ chối càng thêm lớn dần.

Vượt Qua Phong Cách Tránh Né

Nếu bạn nhận thấy mình thuộc nhóm tránh né, hãy thử thách thói quen giữ khoảng cách với người khác. Khi bạn bè chia sẻ khó khăn, đừng chỉ là người lắng nghe mà hãy mở lòng bộc lộ tâm tư, cảm xúc của chính mình.

Ban đầu, bạn có thể lo sợ bị từ chối hay chê trách. Nhưng sẽ có rất nhiều người thấu hiểu lòng bạn nếu bạn cho họ cơ hội bước vào thế giới nội tâm của bạn.

Nếu cảm giác mở lòng làm bạn sợ hãi, có thể nó gợi nhớ lại những khoảnh khắc bị bỏ rơi trong tuổi thơ. Hãy nhắc nhở mình rằng cảm xúc này rất tự nhiên, nhưng giờ đây bạn đã là người lớn – có đủ khả năng để làm chủ tình huống.

Vượt Qua Phong Cách Lo Lắng

Còn nếu bạn nhận ra mình mang phong cách lo lắng, hãy chủ động tìm kiếm những người bạn hay người thương có phong cách gắn bó an toàn. Đồng thời, hãy buông bỏ các mối quan hệ với những người có phong cách không an toàn để tránh tạo thêm tổn thương cho bản thân.

Dù cảm giác cô đơn có thể khiến bạn sợ hãi, đó lại là nỗi sợ nên được đối mặt. Bạn có thể dành một thời gian xa rời các mối quan hệ lãng mạn để tập trung vào việc nuôi dưỡng chính mình.

Hãy học cách tự thừa nhận và trân trọng bản thân thay vì tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài. Điều đó có nghĩa là bạn nên tự đáp ứng nhu cầu của mình thay vì kỳ vọng người khác làm điều đó. Bạn cũng có thể chia sẻ cảm xúc với bạn bè hoặc chuyên gia tư vấn để hỗ trợ bản thân điều tiết cảm xúc.

2. Tự Hủy Hoại Bản Thân

Tự hủy hoại là một biểu hiện tàn dư của chấn thương tuổi thơ ở người lớn, và nó có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Đó là cách mà đứa trẻ bên trong bạn cố gắng bảo vệ bản thân, dù vô tình làm bạn cản trở chặng đường trưởng thành.

Những hành vi tự làm tổn thương này từng có tác dụng trong quá khứ. Ví dụ, giữ im lặng và sống nhỏ bé giúp bạn tránh rắc rối với người lớn.

Nhưng giờ đây, chính sự tự bảo vệ ấy khiến bạn ngần ngại thể hiện bản thân trong các cuộc họp hay quảng bá năng lực, làm bạn dễ bị bỏ qua khi thăng tiến hoặc không thu hút được khách hàng. Ở tuổi thơ, bạn có thể được khen thưởng vì che giấu cảm xúc và nhu cầu, nhằm tránh bị từ chối.

Một hậu quả khác của chấn thương tuổi thơ chính là khó khăn trong việc chăm sóc bản thân. Chính điều này làm bạn dễ trượt vào trạng thái kiệt sức, vì không biết khi nào nên dừng nghỉ trên con đường đạt được mục tiêu.

Khi sự tự hủy hoại dẫn bạn tìm kiếm lý do để ngừng lại hay phân tâm, có thể đó chính là một tiếng gọi ngầm cho nhu cầu nghỉ ngơi và phục hồi.

3. Chủ Nghĩa Cầu Toàn

Với suy nghĩ đó, chủ nghĩa cầu toàn còn nguy hiểm và tinh vi hơn ta tưởng. Nó có thể là một phản ứng được hình thành từ một tuổi thơ trong đó “đủ tốt” chưa bao giờ là đủ.

Bạn có một “người phán xét” nội tâm luôn vang lên những lời nghi ngờ, không bao giờ tha cho bản thân. Bạn so sánh mình với người khác rồi thấy mình thua kém. Dù họ có thể sở hữu cả thập kỷ kinh nghiệm còn bạn thì không. Bạn cảm giác mình phải làm mọi thứ “chuẩn ngay từ lần đầu”.

Nỗi lo sợ mắc sai lầm khiến bạn bị tê liệt và không thể tiến bước. Trong khi những người khác sẵn sàng thử nghiệm để tìm ra điều phù hợp, bạn lại bị ám ảnh bởi những lời phê bình có thể đến nếu bạn dám thể hiện chính mình.

Vượt Qua Chủ Nghĩa Cầu Toàn

Hãy đặt mục tiêu “đủ tốt” thay vì hoàn hảo. Cho phép bản thân làm sai hoặc làm chưa tốt khi bắt đầu.

Đây chính là bài học quý giá mà nhiều nhà văn đã đúc kết từ việc chấp nhận những bản thảo đầu tay còn “tệ”. Đúng vậy, bạn có thể chỉnh sửa bản thảo, nhưng không thể hoàn thiện những gì chưa hề được viết ra.

• Chúc mừng những cố gắng, thất bại cũng như chiến thắng của bạn. Tất cả đều là cơ hội phát triển và bước đi thiết yếu trên con đường thành công.
• Hãy rời khỏi vùng an toàn của mình.
• Nói “đồng ý” khi bình thường bạn hay từ chối.
• Ngừng việc suy nghĩ quá nhiều và lo lắng về những chuyện chưa xảy ra.
• Tự chúc mừng mình không phải vì thành tích mà vì đã dám mạo hiểm.
• Trân trọng sự can đảm hơn là kết quả đạt được.

4. Cách Ly Xã Hội

Nếu bạn tự hỏi, “chấn thương tuổi thơ biểu hiện thế nào ở người lớn?” thì sự cô đơn kéo dài và xu hướng tránh né các tương tác xã hội chính là những dấu hiệu phổ biến nhất.

Có thể bạn thấy việc ở một mình vẫn dễ chịu hơn vì khi tiếp xúc với người khác, những phản ứng cảm xúc của mình bị kích hoạt mạnh mẽ. Nếu thời thơ ấu không được học cách xử lý cảm xúc hay giải quyết xung đột, thì việc giao tiếp với người khác là trải nghiệm đầy lo lắng.

Thực ra, không phải người khác mà là phản ứng nội tâm với lời nói hay hành động của họ khiến bạn muốn rút lui. Chúng ta không thể dự đoán được người khác sẽ hành xử như thế nào, và đôi khi một câu nói nhẹ nhàng cũng đủ khiến ta cảm thấy bị tổn thương.

Chính vì thế, bên cạnh người khác không mang lại sự thư giãn hay an ủi, mà ngược lại là thử thách và phản tác dụng. Việc ở một mình cho bạn cảm giác an toàn, được nghỉ ngơi mà không sợ bị vấp ngã.

Vượt Qua Cách Ly Xã Hội

Những ngày tháng lớn lên, có thể bạn đã học cách dồn nén cảm xúc thay vì đối xử với chính mình bằng lòng trắc ẩn. Bạn cứ tự trách mình vì những cảm giác đó.

Cảm giác xấu hổ vì cô đơn thường lấn át nỗi buồn thật sự, khiến bạn muốn ẩn mình và ngại mở lòng với người khác. Hãy thừa nhận cảm giác cô đơn đó, và dành cho bản thân một tình thương yêu như bạn sẽ dành cho bạn bè hay người thân trong cùng cảnh ngộ.

Hãy tìm đến ai đó bạn tin tưởng và thành thật chia sẻ suy nghĩ thay vì giả vờ ổn. Bạn sẽ ngạc nhiên khi sự chân thành của mình cũng khiến người kia bộc lộ những bất an sâu kín của họ.

Nếu bạn chưa có ai để chia sẻ, hãy cân nhắc tâm sự với chuyên gia tâm lý hoặc tham gia các nhóm trực tuyến, nơi bạn có thể bộc bạch mà vẫn giữ được sự riêng tư.

Hãy ra ngoài mỗi ngày. Đi bộ và gần gũi thiên nhiên là liều thuốc chữa lành tâm hồn, giúp cải thiện tâm trạng. Tạo cơ hội để nói chuyện nhẹ nhàng với ai đó, như vuốt ve chú chó của họ hay trao đổi vài câu thân thiện.

Những Suy Ngẫm Cuối Cùng

Tác động của chấn thương tuổi thơ lên người lớn thật phức tạp và đa chiều. Nếu bạn từng tự trách bản thân vì những tổn thương ấy, hãy cho mình một cơ hội, một sự khoan dung.

Với những công cụ và gợi ý trong bài viết này, chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua những vết thương lòng vẫn còn âm ỉ. Dù bạn đã chịu đựng bao lâu, hành trình tìm lại sự hỗ trợ và yêu thương chính mình luôn nằm trong tầm tay.

Ảnh minh họa: Annie Spratt qua unsplash.com