Một số người Trung Quốc gọi sự tách rời cảm xúc là thấy thấu, 看破 kàn pò, qua đó nhìn thấu những ham muốn và vật chất phù phiếm. Đó là sự buông bỏ cảm xúc, không bị phiền não bởi những hoàn cảnh nhất thời. Dĩ nhiên, sự bất động cảm xúc hoàn toàn thì rất có hại, nhưng sự tách rời nhẹ nhàng có thể là điều tốt. Đức Phật hẳn sẽ đồng tình. Và cũng có bằng chứng cho thấy ta có thể trở nên trung lập hơn, bớt bị cuốn theo các cảm xúc mạnh. Trong một nghiên cứu, người Nhật báo cáo ít gặp khó khăn với cảm xúc hơn người Mỹ. Trong một nghiên cứu khác được đăng tải trên tạp chí Emotion, người Nhật khi so sánh với người Mỹ lại có xu hướng cảm nhận nhiều cung bậc cảm xúc hỗn hợp hơn trong những tình huống vui vẻ; chính sự pha trộn này cũng có thể xem như một dạng tách rời cảm xúc.
Ở nhiều nền văn hóa khác trên thế giới, cảm giác khó chịu chỉ là một phần tự nhiên của cuộc sống. Khi gặp vấn đề, mình thường muốn đổ lỗi cho bản thân, nhưng nếu loại bỏ cái tôi khỏi phương trình thì sẽ có ích hơn. Ta hay hỏi, “Có vấn đề gì với mình mà lại như thế này?” Nhưng thay vì vậy, ta có thể hỏi, “Tình huống này đang xảy ra chuyện gì?” hay “Mình cần làm sao để vượt qua tình huống khó khăn này?”
Con người nhìn nhận tâm trạng cũng rất khác nhau theo văn hóa. Khoảng bốn trên mười người Mỹ từng trải qua lo âu hay trầm cảm, theo một báo cáo của Kaiser Family Foundation. Trong khi đó, các quốc đảo như Solomon và Papua New Guinea lại có tỷ lệ trầm cảm thấp nhất, chỉ khoảng 3% hoặc thấp hơn, theo tổ chức thống kê Data Pandas.
Hạnh phúc có thể mong manh
Các nghiên cứu đã tìm hiểu về tính mong manh này — một thứ nỗi sợ hạnh phúc — trong đó người ta lo sợ rằng việc giữ chặt hạnh phúc lại là điều sai lầm, bởi tai họa luôn rình rập quanh ta. Sự khốn khổ mới là điều quen thuộc với họ.
Với những người này, những khoảnh khắc vui vẻ dường như là một cái bẫy. Họ có thể hoài nghi về niềm vui và gặp khó khăn trong việc tận hưởng khoái lạc, hiện tượng này gọi là chứng mất hứng thú. Họ cảm thấy an toàn hơn với bi kịch, chấn thương và đau khổ. Cuối cùng, họ dường như không thể tìm thấy mặt đất vững chắc của sự hài lòng. Nếu mỗi người đều có thể làm tan vỡ trái tim mình, họ sẽ đặt câu hỏi, liệu có đáng để mở lòng tìm kiếm mối liên kết thực sự với người khác?
Họ có thể chạm tới cảm xúc, nhưng lại không cho phép mình cảm thấy hạnh phúc. Họ nghĩ, Mình không xứng đáng để vui vẻ. Họ cảm thấy mình không có quyền trải nghiệm lòng trắc ẩn, đặc biệt là lòng trắc ẩn dành cho chính mình. Họ sẵn sàng từ bỏ hạnh phúc để xây dựng một tấm khiên kiên cường, nhằm chứng minh rằng mình có thể chịu đựng bất kỳ thử thách nào — họ không yếu đuối. Đối với một số người, thói quen này đã ăn sâu do từng bị bỏ rơi hay phớt lờ trong những năm tháng thơ ấu.
Trong trường hợp nghiêm trọng, mất hứng thú có thể là triệu chứng của trầm cảm hay các chứng bệnh như rối loạn lưỡng cực và hậu chấn thương tâm lý stress. Nhà tâm lý học người Pháp Théodule Ribot đã mô tả chứng l’anhédonie, tức sự biến mất của niềm vui, từ năm 1896 là đối lập của l’analgésie, tức là sự vắng mặt của đau đớn.
Không thể cảm nhận
Ở những trường hợp khác, có người mắc phải chứng alexithymia. Đây không phải là một bệnh lý, mà là một tập hợp các đặc điểm khiến người ta không thể nhận biết hay cảm nhận rõ cảm xúc, nhất là sự thấu cảm rất khó đạt được. Người mắc alexithymia có thể bị nhầm lẫn với tự kỷ. Khi họ cảm thấy khó chịu và đau đớn tinh thần, họ có thể tìm tới những hành vi để xua tan cảm giác khó chịu này. Những hành vi đó gồm có sự bốc đồng, ăn uống cảm xúc, uống rượu quá mức, hoặc các hành động tự làm tổn thương như tự hủy hoại bản thân.
Thuật ngữ alexithymia được nhà tâm thần học Peter Sifneos đặt ra vào những năm 1970, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là “không có từ ngữ để mô tả cảm xúc”. Khoảng 12 phần trăm dân số mang đặc điểm này, và những người alexithymia dễ dàng mắc các rối loạn tâm thần hơn, đặc biệt là trầm cảm. Khi họ gặp căng thẳng về thể chất hay tinh thần, họ thường nói, “Mình ổn mà.” Họ nghĩ mình ổn vì việc tiếp cận cảm xúc đối với họ gần như không thể. Niềm vui cũng bị tê liệt. Nếu họ không biết cách cảm nhận, thì cũng không biết cách cảm nhận điều tốt đẹp.
Dù hầu hết chúng ta không rơi vào các trường hợp nghiêm trọng của chứng mất hứng thú hay alexithymia, vẫn có những người mang trong mình nỗi sợ hạnh phúc cùng với cảm xúc tê liệt phần nào. Khi chúng ta kết thúc một mối quan hệ đau thương, ta không muốn trải qua nỗi đau đó lần nào nữa. Giữ cho mình sự lạnh lùng về cảm xúc có vẻ là một cách phòng thân. Nhưng đó chỉ là tạm thời. Lý tưởng nhất là sau khi khóc thương mối quan hệ đã qua, ta học được bài học và tiến lên hướng tới các mối quan hệ tốt đẹp hơn lần sau.
Những trạng thái tâm lý tiêu cực không cần thiết phải trói buộc hay làm ta tê liệt. Cuộc sống hiện đại đôi khi khiến ta mệt mỏi và cảm thấy mình thất bại. Nhưng ta không phải bị bóp méo bởi kỳ vọng hay cái nhìn bản thân. Có một lối thoát tốt hơn. Nếu ta nhìn nhận tâm trạng khác đi, ta sẽ học hỏi từ những thất bại và nỗi thất vọng. Thay vì khuất phục trước những trở ngại, ta có thể giúp não bộ tự tái kết nối, và những trải nghiệm khó khăn sẽ trở thành bài học quý giá. Nhìn nhận tâm trạng với sự nhẹ nhàng hơn có thể giúp ta thoát khỏi đau khổ.
Source : www.psychologytoday.com
