Hầu hết chúng ta không đủ điều kiện để dễ dàng rời bỏ công việc của mình.
Một khảo sát người tiêu dùng năm 2025 do PYMNTS Intelligence thực hiện cho thấy 71% người Mỹ thừa nhận họ sống từ paycheck đến paycheck. Khi phải lo lắng về tiền thuê nhà, thực phẩm, chăm sóc con cái và bảo hiểm, ý tưởng bỏ đi một công việc không thích không còn là điều táo bạo hay truyền cảm hứng; mà là điều không thực tế.
Thế nhưng chính thực tế này lại tạo ra một chiếc bẫy tâm lý âm thầm. Nếu chúng ta không thể rời bỏ công việc hiện tại, rất dễ để nghĩ rằng mình sẽ mãi sống thiếu đi mục đích cho đến khi nghỉ hưu.
Và nhận định đó là sai lầm.
Dù bạn có không thích công việc hiện tại đến đâu, thì mục đích sống không nhất thiết phải chờ đến tối, cuối tuần hay một “ngày mai” xa xôi nào đó. Mục đích có thể được kiến tạo ngay trong chính công việc bạn đang làm.
Từ khóa ở đây là kiến tạo.
Mục Đích Là Điều Được Kiến Tạo, Chứ Không Phải Tìm Thấy
Chúng ta thường nói về mục đích như thể đó là một thứ gì đó ẩn giấu ngoài kia, chờ được phát hiện, như kho báu bị chôn vùi.
Nhưng theo trải nghiệm của mình, mục đích hiếm khi xuất hiện một cách đầy đủ và hoàn chỉnh. Thường thì nó được hình thành từ những hoạt động khơi gợi sự tò mò, năng lượng hoặc ý nghĩa. Khi ta dành nhiều thời gian cho những hoạt động đó, mục đích dần dần được dựng xây.
Vấn đề là hầu hết chúng ta không bao giờ tạm dừng đủ lâu để nhận diện chính xác những hoạt động đó là gì.
Thay vào đó, chúng ta thường gom bóc công việc lại thành một cảm xúc duy nhất: Mình yêu công việc này hoặc Mình ghét công việc này.
Thực tế thường phức tạp hơn thế rất nhiều. Ngay cả công việc tồi tệ nhất cũng chứa những khoảnh khắc hay nhiệm vụ mang lại ý nghĩa. Cũng như những công việc mơ ước cũng không tránh khỏi những phần việc nhàm chán.
Nếu chúng ta muốn xây dựng mục đích mà không đánh mất nguồn thu nhập, chúng ta cần một phương pháp để tách bạch ra những phần việc thực sự có ý nghĩa với mình.
Đó chính là lúc một cuộc kiểm toán mục đích phát huy tác dụng.
Thực Hiện Cuộc Kiểm Toán Mục Đích
Cuộc kiểm toán mục đích là một bài tập đơn giản giúp bạn xác định phần nào trong công việc khiến bạn tràn đầy năng lượng, phần nào lại khiến bạn cạn kiệt. Bạn không cần ứng dụng phức tạp, bảng tính hay huấn luyện viên cuộc sống. Một cây bút chì và một tờ giấy là đủ.
Đây là cách thực hiện.
Bước 1: Liệt kê các hoạt động trong công việc.
Ghi lại mọi vai trò, trách nhiệm và nhiệm vụ bạn thực hiện trong công việc. Càng cụ thể càng tốt. Đừng chỉ ghi “công việc của mình”. Hãy tách ra thành những việc bạn làm hàng ngày.
Hầu hết mọi người đều liệt kê được ít nhất 10 đầu mục.
Bước 2: Đánh giá từng hoạt động.
Bên cạnh mỗi hoạt động, bạn gán một con số:
- 0 = Mình ghét việc này
- 1 = Mình cảm thấy bình thường với việc này
- 2 = Mình rất thích việc này
Hãy thật thà. Chỉ dành điểm 2 cho những việc thật sự khiến bạn hứng thú hoặc đam mê.
Bước 3: Áp dụng nghệ thuật loại bỏ.
Giờ đến phần khó khăn. Hãy gạch bỏ mọi hoạt động nhận điểm 0 hoặc 1. Đừng thương lượng với chính mình. Đừng biện minh. Chỉ cần gạch bỏ thôi.
Khi hoàn thành, bạn có thể chỉ còn lại một hoặc hai hoạt động trên trang giấy.
Những mục còn sót lại đó là những gì mình gọi là mỏ neo mục đích.
Tìm Kiếm Mỏ Neo Mục Đích Của Bạn
Mỏ neo mục đích chính là phần công việc mang lại cảm giác ý nghĩa thực sự với bạn. Có người thấy đó là việc hướng dẫn những đồng nghiệp trẻ hơn. Người khác lại tìm thấy trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp, tương tác với khách hàng, hoặc xây dựng hệ thống vận hành trơn tru.
Mục tiêu không phải là từ bỏ tất cả những việc khác ngay lập tức. Điều đó không thực tế với phần lớn mọi người.
Thay vào đó, hãy từ từ chuyển dần nhiều thời gian hơn cho những mỏ neo mục đích của mình. Bạn có thể chuyên môn hóa trong lĩnh vực đó? Bạn có thể tự nguyện tham gia dự án liên quan đến công việc đó? Bạn có thể đổi nhóm, điều chỉnh trách nhiệm, hoặc thương lượng một vai trò khác không?
Những thay đổi này thường diễn ra chậm rãi, nhưng tích tụ theo thời gian.
Bài Kiểm Toán Mục Đích Của Chính Mình
Nhiều năm trước, mình đã từng cảm thấy mất hết sức lực trong sự nghiệp y tế của mình. Mình quản lý phòng khám, thăm khám cho bệnh nhân tại viện dưỡng lão, và trực cấp cứu bệnh viện. Trên giấy tờ, mình đang làm mọi việc mà một bác sĩ thành công nên làm. Nhưng trong lòng, mình đã cạn kiệt.
Vậy nên mình đã tiến hành kiểm toán mục đích.
Khi liệt kê tất cả các nhiệm vụ chuyên môn, điều bất ngờ đã xảy ra. Trong khi mình ngày càng chán nản với việc quản lý phòng khám và trực viện, thì vẫn còn một việc mình yêu thích: làm việc với bệnh nhân chăm sóc cuối đời. Vài giờ mỗi tuần đó thật khác biệt. Những cuộc trò chuyện sâu sắc hơn. Sự chăm sóc mang tính con người hơn. Công việc gắn bó với bản thân mình hơn.
Lúc đó, mình không thể bỏ hẳn ngành y. Nhưng ít nhất mình có thể bắt đầu điều chỉnh thời gian.
Và mình đã làm thế.
Từng bước mình giảm bớt trách nhiệm khác và tăng cường thời gian làm việc với đội ngũ chăm sóc cuối đời. Dần dần, sự thay đổi nhỏ ấy đã trở thành bước chuyển hẳn trong sự nghiệp. Ngày nay, công việc chăm sóc cuối đời là nền tảng của những gì mình làm và mình thấy có ý nghĩa.
Mục Đích Mang Tính Từng Bước Một
Điểm hay của kiểm toán mục đích là nó không đòi hỏi thay đổi cuộc đời lớn lao. Bạn có thể lặp lại bài tập này vài lần trong năm và từng chút điều chỉnh hoạt động của mình. Dần dần, bạn dành nhiều thời gian làm những việc tiếp thêm năng lượng và ít thời gian cho những việc khiến bạn mệt mỏi đi.
Có thể bạn không kiểm soát được toàn bộ công việc, nhưng chắc chắn bạn có ảnh hưởng nhiều hơn bạn nghĩ. Và khi làm việc có ý nghĩa hơn, một điều thú vị sẽ xảy ra. Bạn sẽ trở nên giỏi hơn trong điều mình yêu thích.
Khi bạn thành thạo một việc mình yêu thích, cơ hội sẽ theo đó mà đến.
Chơi Trò Chơi Dài Hạn
Xây dựng sự nghiệp có mục đích hiếm khi xảy ra chỉ trong một đêm. Có thể cần vài năm, thậm chí vài thập kỷ để tái định hình toàn bộ đời nghề nghiệp. Nhưng lựa chọn khác là dành cả đời chỉ chờ đến lúc nghỉ hưu mới làm việc có ý nghĩa.
Mục đích không nhất thiết phải bằng một lá đơn từ chức đầy kịch tính. Đôi khi, nó bắt đầu từ một danh sách đơn giản, một cây bút chì, và lòng can đảm để nhận ra phần việc nào trong công việc vẫn khiến bạn bừng sáng.
Và đây là điều mỉa mai.
Khi bạn bắt đầu nghiêng về những hoạt động đó, bạn thường trở thành một nhân viên tốt hơn. Thay vì đến nơi làm việc trong trạng thái chán nản và kiệt sức, bạn dần mang theo sự tò mò, năng lượng và sáng tạo. Sếp có thể chỉ tuyển bạn cho một vai trò nhất định.
Nhưng khi bạn kiến tạo công việc quanh những mỏ neo mục đích, bạn có thể trở thành điều giá trị hơn nhiều: Một con người thực sự quan tâm đến những gì mình làm.
Source : www.psychologytoday.com
