Cái gọi là “cân bằng giữa công việc và cuộc sống” dường như luôn là điều khó nắm bắt: Liệu có thực sự tồn tại? Rốt cuộc nó là gì? Mình thường nghĩ đó là cách duy trì thành công trong công việc lẫn cuộc sống cá nhân mà không để một bên nào ảnh hưởng quá lớn đến bên kia. Tuy nhiên, phần lớn thời gian, cân bằng công việc và cuộc sống lại đơn giản chỉ là việc không để khối lượng công việc làm mất đi một cuộc sống cá nhân trọn vẹn, đầy đủ.
Có lẽ chúng ta nên thôi mơ mộng về chuyện “có tất cả”, nếu điều đó nghĩa là phải đứng trên đỉnh cao nghề nghiệp trong khi vẫn có đủ thời gian và năng lượng cho những thú vui, sở thích cá nhân và các mối quan hệ. Vậy thì, chúng ta nên làm gì đây?
Một Thách Thức Để Quản Lý
Việc đạt được cân bằng công việc-cuộc sống thường được xem như một bài toán cần giải quyết dứt điểm. Từ “đạt được” vốn ngụ ý rằng ta có thể hoàn thành mục tiêu ấy một lần cho mãi mãi. Nhưng mình cho rằng cân bằng công việc-cuộc sống không phải là một bài toán để giải mà là một thách thức để quản lý. Thách thức ở đây là sự tình thế khó xử—một lựa chọn giữa hai hay nhiều phương án mâu thuẫn—chọn cái này đồng nghĩa đánh đổi mất cái kia.
Hãy hình dung công việc và “cuộc sống” như hai đầu của một đường thẳng liên tục. Khi bạn tiến gần về một phía, bạn cũng dần lùi xa phía bên kia. “Cân bằng” trong trường hợp này như một điểm dừng chân ở giữa. Vấn đề nằm ở chỗ, có những lúc một phía của đường thẳng ấy cần nhiều sự chú tâm hơn hẳn. Chẳng hạn, bạn có thể dành nhiều thời gian hơn cho công việc khi đang nỗ lực thăng chức, vừa nhận chức mới, hoặc công ty bạn đang trong giai đoạn cải tổ. Ngược lại, có lúc cuộc sống cá nhân chiếm ưu thế hơn khi bạn đón thêm thành viên mới, phải chăm sóc người thân, trải qua các vấn đề sức khỏe, hay đối mặt với ly hôn hay sự mất mát người thân.
Cảm Nhận Về Vị Trí Trên Đường Thẳng Công Việc – Cuộc Sống
Thay vì lo lắng về vị trí của bạn trên đường thẳng ấy, hãy tự hỏi cảm xúc của mình thế nào về điều đó. Nếu bạn cảm thấy không hài lòng, có phải một phần là do những kỳ vọng từ người khác hoặc xã hội nói chung? Có thể bạn thấy làm việc nhiều không thành vấn đề, nhưng lại mâu thuẫn vì áp lực từ những quan niệm trái chiều. Ví dụ, bạn bị thúc ép theo niềm tin xã hội rằng “ai đó như bạn” nên “phải có cuộc sống riêng”. Hoặc là cha mẹ, bạn đang cố gắng sống đúng hình mẫu “người bố mẹ tốt” mà mình thường so sánh bản thân. Hãy chắc chắn rằng bạn đang đánh giá tình hình riêng của mình dựa trên giá trị, sở thích và những người đặc biệt trong thế giới cá nhân của mình.
Nếu bạn thường cảm thấy quá tải công việc, liệu bạn đã thử tất cả những cách có thể để làm cho công việc bớt áp lực hơn chưa? Trong các bài viết trước đây, mình đã phân tích về tâm lý của quản lý thời gian và năng suất (xem ở đây), các kỳ vọng phi thực tế về việc hoàn thành mọi thứ (xem ở đây), và khi nào cũng như làm thế nào để nói “không” tại nơi làm việc (xem ở đây).
Có thể bạn không thể giảm bớt khối lượng công việc hay quản lý nó hiệu quả hơn nữa. Trong trường hợp ấy, liệu bạn có thể tìm cách làm cho công việc trở nên ý nghĩa và thỏa mãn hơn để bù đắp cho những ảnh hưởng tiêu cực lên cuộc sống riêng? Trong một bài viết trước, mình đã đề cập đến 4 nhu cầu phổ quát của con người, và việc ý thức được chúng giúp bạn hiểu tại sao cuộc sống có thể khiến bạn cảm thấy mất cân bằng. Trong bài khác, mình nói về “thiết kế lại công việc”, tức là điều chỉnh công việc để tìm thấy sự hài lòng hơn.
Vai Trò Của Sự Chú Ý Trong Việc Mất Cân Bằng Công Việc – Cuộc Sống
Mình nghĩ có những khi mất cân bằng công việc-cuộc sống liên quan đến sự chú ý. Cụ thể, công việc dường như len lỏi, xâm nhập vào thời gian cá nhân của bạn—bằng việc mang công việc về nhà hoặc công việc chiếm lấy suy nghĩ, câu chuyện của bạn. Thách thức ở đây là duy trì ranh giới rõ ràng giữa công việc và gia đình. Bạn có thể tạo ra một nghi thức kết thúc ngày làm việc và chuyển tiếp sang việc đi lại. Nghi thức đó có thể là chuỗi các hành động vật lý bạn lặp đi lặp lại mỗi ngày nhằm báo hiệu cho chính mình rằng công việc đã kết thúc, và đã đến lúc chuyển hướng tập trung. Điều này càng quan trọng nếu bạn làm việc từ nhà.
Làm sao để những suy nghĩ về công việc không xâm chiếm thời gian rảnh của bạn? Hãy tận dụng thời gian đi lại như một khoảng đệm cho bản thân, nơi bạn có thể ôn lại ngày làm việc với những cách thức phù hợp nhất. Khi về nhà, nếu có suy nghĩ về công việc hiện lên trong đầu, hãy ghi chú lại, dù bằng giấy hay kỹ thuật số, để không phải bận tâm nữa cho đến khi bạn quay lại làm việc vào ngày mai.
Thực Hành Tỉnh Thức
Cuối cùng, hãy thử nghĩ về cân bằng công việc-cuộc sống như về chất lượng chứ không phải số lượng. Nếu bạn cảm thấy không có đủ thời gian dành cho gia đình, bạn bè hoặc sở thích, hãy luyện tập để thực sự hiện diện và nhận thức trọn vẹn trong những khoảnh khắc ít ỏi ấy. Chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày là một kỹ năng giúp bạn làm việc hiệu quả hơn và hài lòng hơn với cuộc sống ngoài công việc.
Giá như mình có một mảnh ghép hoàn hảo để chữa lành “bài toán” cân bằng công việc-cuộc sống, bạn đã không phải đọc bài viết này (mình sẽ đem nó đi marketing và nhờ đó nghỉ dưỡng trên hòn đảo riêng của mình rồi). Thay vào đó, mình hy vọng qua những suy ngẫm này, bạn sẽ có thêm những góc nhìn khác nhau và tìm được ít nhất vài cách giúp mình thấy thỏa mãn hơn.
Source : www.psychologytoday.com
