“Trái tim muốn điều nó muốn, bằng không thì nó chẳng màng gì cả.” Câu thơ bất hủ của Emily Dickinson cứ vang lên trong tâm trí mình mỗi khi nghĩ về những rung động tình cảm mà đôi khi ta không thể lý giải nổi. Người ta thường hay lấy câu này ra để bào chữa cho những tình yêu “không nên”, như yêu người bạn thân, hoặc một người có ràng buộc phức tạp. Nhưng nếu mình thành thật với nhau, mình nghĩ câu nói đó chẳng đúng chút nào.
Thực tế, nếu nhìn nhận sâu hơn, chúng ta sẽ thấy: tình yêu không chỉ là chuyện của trái tim mà là cả một hành trình phức hợp của bộ não. Trái tim – với cái biểu tượng lãng mạn và thơ mộng của nó – gần như không “quyết định” một ai trong chuyện tình cảm. Chính bộ não, với hệ thống thần kinh và các chất dẫn truyền thần kinh, mới thực sự nhúng tay vào chuyện “rung rinh” của chúng ta.
Bạn đừng ngạc nhiên nếu biết rằng có hàng loạt nghiên cứu khoa học thần kinh đã soi rọi tình yêu từ bên trong não bộ. Trong số những phát hiện đó, cái tên dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh – nổi lên như một nhân vật trung tâm. Dopamine chịu trách nhiệm thổi bùng cảm giác “thưởng” trong não, khi chúng ta nhận được những điều làm ta vui sướng, hứng thú, hay thậm chí là những hành động tưởng chừng rất nhỏ nhoi: một nụ cười bất chợt, một cái chạm nhẹ, hay một ánh nhìn tình cờ.
Điều thú vị và cũng là điểm “tinh quái” của dopamine ở đây là nó không đơn giản phản ứng theo giá trị phần thưởng. Dopamine càng được kích hoạt mạnh khi phần thưởng bất ngờ, không thể dự đoán trước. Như thế, khi bạn nhận được món quà không ngờ tới, khoảnh khắc ấy dopamine bùng nổ khiến bạn hưng phấn hơn rất nhiều so với khi bạn đã đoán trước phần thưởng đó. Cuộc sống, vốn dĩ đòi hỏi sự mới mẻ, và dopamine chính là công cụ tạo ra điều bất ngờ, sự thăng hoa lạ kỳ ấy.
Vậy tại sao chúng ta vẫn hay “yêu sai người”? Tại sao tình cảm lại cuốn ta vào những mối quan hệ không bền vững hoặc phức tạp? Đơn giản lắm: khi ta đã quen thuộc, đã hiểu rõ từng ngóc ngách trong tính cách và thói quen của một ai đó, phần thưởng trong não sẽ nhàm chán, dopamine tiết ra cũng ít đi, kéo theo cảm xúc yêu thương ngày một phai nhạt. Rõ ràng, chính sự “biết quá rõ” làm mất đi sự bất ngờ và điều đó khiến ta trở nên trống rỗng trong tình cảm.
Ngược lại, khi ta rung động một người “không nên”, chẳng hạn người đã có gia đình hoặc không thuộc về ta, những khoảnh khắc gặp gỡ ngẫu nhiên, những cử chỉ ngắn ngủi đầy mật ngọt lại trở nên quý giá. Bởi ta chưa hề có cơ hội hiểu hết họ. Cảm giác hấp dẫn chính là một chuỗi liên tục những phần thưởng bất ngờ, tạo ra bởi dopamine tràn đầy. Và nếu như vậy khiến mối tình ấy “cháy mãi” trong lòng ta, thì hoá ra nó không phải là chuyện “trái tim muốn muốn” đâu, mà là bộ não đang chơi trò “đánh lừa” cảm xúc của chúng ta bằng những tín hiệu mạnh mẽ đầy chất kích thích.
Đó cũng là một bài học thú vị cho mình và cho chúng ta: không phải cứ yêu là do “trái tim”, mà thực sự phải hiểu rằng tình yêu là một hệ thống thần kinh phức tạp, bị chi phối bởi những yếu tố sinh học, không đơn thuần là sự ngẫu hứng của tâm hồn. Và nếu chúng ta muốn giữ cho tình yêu lâu bền, đừng để nó trở thành một chuỗi những thói quen quen thuộc nhàm chán. Hãy biết tạo ra những bất ngờ, những điều mới mẻ cho người mình yêu – nhỏ thôi, có thể chỉ là một lời khen bất ngờ, một hành động tử tế không báo trước, hay một chuyến đi chơi đột xuất. Bởi trong mỗi sự mới mẻ ấy, dopamine lại có cơ hội được “bật lên” và giữ cho ngọn lửa yêu thương không bao giờ tắt.
Cuộc đời, cũng như tình yêu, luôn đầy những mơ hồ và phức tạp, nhưng biết được điều này, chúng ta không còn phải bị dắt mũi bởi những câu nói thơ mộng mà thiếu căn cứ nữa. Yêu là trải nghiệm của cả lý trí và cảm xúc, của sự bất ngờ và quen thuộc, của sinh học và tâm hồn. Và đến cuối cùng, nếu có ai đó làm chúng ta rung động ngay cả khi “không nên”, thì có thể chỉ là não bộ chúng ta đang thèm muốn một phần thưởng bất ngờ hơn là bản thân trái tim.
Thế nên, ngày hôm nay, nếu bạn đang yêu một người không được phép, bạn cũng đừng quá tự trách mình. Dù sao, bản thân tình yêu cũng chẳng phải lúc nào cũng “thuần khiết” như trong thi ca, mà là một hành trình đầy lý trí, cảm xúc, và cả những trò chơi bí mật trong não bộ. Hiểu được điều này, chúng ta sẽ càng biết trân trọng, và cũng dũng cảm hơn để hóa giải những rung động phức tạp ấy. Mình nghĩ, đó mới chính là cách trưởng thành trong tình yêu thật sự.
—
(Tài liệu tham khảo: Feldman, R. “The Neurobiology of Human Attachments”, Trends Cogn Sci. 2017)
Nguồn từ tamlyhoctoipham
