Hướng dẫn này cung cấp các bước chi tiết, cụ thể để giúp mình nhận diện những giá trị cốt lõi cá nhân và tận dụng chúng một cách sâu sắc, ý nghĩa trong cuộc sống.
Là một người đồng hành và hướng dẫn với hơn 25 năm trải nghiệm, mình thấu hiểu sức mạnh của giá trị.
Mình nhận thấy rằng, khi ta sống đúng với giá trị của mình, cuộc đời trở nên tràn đầy ý nghĩa và thỏa mãn hơn nhiều.
Ngược lại, khi ta bỏ quên hoặc không tôn trọng những giá trị ấy, tinh thần, cảm xúc và thể chất đều chịu tổn thương, suy yếu theo.
Và đây chính là một công cụ tự cải thiện bản thân, giúp chúng ta khám phá các giá trị riêng biệt của mình.
Cùng bắt đầu nhé…
Giá trị cá nhân là gì?
Nhà tâm lý học Shalom H. Schwartz, trong bài viết “Universals in the Content and Structure of Values”, đã nêu ra năm đặc điểm cơ bản của giá trị dựa trên định nghĩa gốc từ Milton Rokeach:
Giá trị là:
- Khái niệm hoặc niềm tin.
- Liên quan đến trạng thái hoặc hành vi mong muốn.
- Vượt ra khỏi các tình huống cụ thể.
- Định hướng việc lựa chọn hoặc đánh giá hành vi và sự kiện.
- Được xếp theo thứ tự quan trọng tương đối.
Schwartz cũng cho rằng, một chức năng quan trọng khác của giá trị chính là mục tiêu hoặc động lực mà nó biểu đạt. Từ góc nhìn của ông, giá trị chính là biểu hiện của nhu cầu cơ bản con người.
Tại sao giá trị cá nhân lại quan trọng?
Giá trị là một phần không thể tách rời của chính ta. Nó thể hiện cho chúng ta biết chúng ta đại diện cho điều gì.
Giá trị phản ánh lý tưởng, bản chất độc đáo và riêng biệt của mỗi cá nhân.
Khi mình kiên trì sống và hành động theo giá trị cốt lõi của mình, cuộc sống trở nên trọn vẹn, ý nghĩa.
Ngược lại, nếu thiếu đi sự tôn trọng giá trị, ta dễ dàng rơi vào thói quen xấu, mô hình hành vi lui về quá khứ, không phát triển theo hướng tích cực.
Biết được giá trị của bản thân giúp ta thay đổi hành vi thế nào?
Mình còn nhớ rất rõ lần đầu tiên khám phá giá trị cá nhân khi mình 22 tuổi.
Mình tham gia một hội thảo chuyên sâu bốn ngày, tập trung tìm hiểu động lực thúc đẩy con người. Trong đó, giá trị cá nhân là chủ đề trung tâm.
Một trong những giá trị hàng đầu mình nhận ra là sức khỏe. Sức khỏe thể chất, năng lượng và sức sống lúc đó và bây giờ vẫn luôn là điều mình trân trọng.
Mình từng trải qua nhiều năm tháng ốm đau trong tuổi thơ, chứng kiến sự tác động tiêu cực lên sự phát triển và trải nghiệm cuộc sống của mình.
Từ đó, mình quyết tâm xây dựng nền tảng sức khỏe vững chắc cho tuổi trưởng thành.
Việc làm rõ giá trị này như một ưu tiên hàng đầu đã thay đổi nhiều thứ trong cuộc sống trẻ của mình–từ cách lựa chọn thức ăn, uống uống đến những thói quen mới được hình thành dựa trên giá trị sức khỏe.
Ví dụ: Giá trị cá nhân thay đổi hành vi
Nếu mình coi trọng sức khỏe, mình sẽ kiểm soát tốt hơn những cám dỗ nhất thời.
Khi ta biết thức ăn nào không phù hợp với cơ thể, ta sẽ tự nhiên tránh xa nó.
Mình tập thói quen lắng nghe cảm nhận cơ thể sau mỗi lần ăn uống.
Nếu thực phẩm làm mình buồn ngủ hoặc mất năng lượng, mình ghi nhớ điều đó.
Mục tiêu của mình là vun đắp một lối sống khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng.
Trong khi đó, nhiều người lại coi trọng sự thoải mái hơn.
Khi ai đó đánh giá cao sự thoải mái hơn phát triển bản thân, họ khó lòng nỗ lực vượt qua thử thách vì yếu tố đó vốn không dễ chịu.
Hãy hình dung điều gì xảy ra khi một người lấy sự thoải mái làm thước đo cao hơn cả sức khỏe: ăn để cảm thấy tốt hơn có thể dẫn đến những thói quen ăn uống có hại, làm suy giảm sức khỏe nghiêm trọng.
Điều gì xảy ra khi chúng ta không biết giá trị của mình?
Hầu hết chúng ta đều chưa thấu hiểu được giá trị cá nhân. Chúng ta chưa từng chủ động trải qua một hành trình đào sâu, làm rõ điều gì thực sự quan trọng nhất với mình.
Trong sự thiếu rõ ràng đó, một trạng thái mặc định tiềm thức được xã hội, văn hóa, truyền thông mặc nhiên áp đặt.
Thay vì sống theo lý tưởng riêng, ta dễ dàng vô thức điều chỉnh hành vi và thái độ để phù hợp với những giá trị xã hội đặt ra, chẳng hạn:
- Hình ảnh
- Tiền bạc
- Sở hữu vật chất
- Thành công
- Cạnh tranh
Những giá trị này trở thành chuẩn mực tiềm thức cho hành vi con người, kéo theo sự gia tăng căng thẳng, trầm cảm, nghiện ngập và hàng loạt vấn đề tâm lý khác.
Do vậy, việc làm rõ điều gì thực sự quan trọng với mỗi cá nhân không chỉ là một nhu cầu mà còn là một trách nhiệm đạo đức nếu ta thực sự muốn làm chủ hướng đi của cuộc đời mình.
Ví dụ về các giá trị cá nhân
Ngoài những giá trị xã hội mặc định, còn hàng trăm giá trị cá nhân khác để chúng ta lựa chọn.
Chẳng hạn, các giá trị phổ biến bao gồm:
- Chấp nhận
- Thành tựu
- Trách nhiệm
- Hòa hợp
- Vẻ đẹp
- Can đảm
- Trung thực
- Thấu cảm
- Tự tin
- Kết nối
- Kiên định
Đây chỉ là một phần nhỏ trong kho tàng giá trị phong phú mà ta có thể khám phá.
Danh sách hơn 220 giá trị cốt lõi tại đây.
Bài tập 7 bước để tìm ra giá trị cốt lõi cá nhân
Bạn có thể nói ra được 5 đến 10 giá trị quan trọng nhất với bạn chưa?
Nếu chưa, đừng lo – việc nhận diện giá trị không đơn giản và không thể làm qua loa.
Dễ bị nhầm lẫn với những điều ta nên trân trọng theo xã hội, mà không phải là giá trị thật sự của bản thân.
Quá trình này cần sự thẳng thắn với chính mình, kiên nhẫn và quyết tâm.
Dù tốt nhất nên có người hướng dẫn đồng hành, bạn hoàn toàn có thể tự mình làm theo bảy bước sau đây:
- Bắt đầu với tâm thế người mới, không định kiến.
- Tạo danh sách ban đầu những giá trị cá nhân.
- Nhóm các giá trị có liên quan cùng nhau.
- Xác định chủ đề trung tâm cho từng nhóm giá trị.
- Chọn ra những giá trị cá nhân quan trọng nhất.
- Viết câu khẳng định về giá trị cá nhân của bạn.
- Kiểm tra sự phù hợp và tính khả thi của từng giá trị.
Chuẩn bị sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú, mình cùng bắt đầu nhé!
Bước 1: Bắt đầu với tâm thế người mới
Rất dễ để nghĩ rằng mình biết câu trả lời ngay từ đầu và không đi sâu khai phá.
Hãy buông bỏ mọi suy nghĩ có sẵn về việc giá trị phải như thế nào.
Tâm trí ta thường bị che khuất, khiến ta không nhận ra thật sự mình trân quý điều gì ngay bên trong.
Hãy thở sâu, thả lỏng tinh thần và mở lòng đón nhận cảm hứng mới từ bên trong bạn.
Bước này vô cùng quan trọng để tạo một nền tảng tinh thần đúng đắn cho hành trình khám phá giá trị.
(Mình còn tạo ra chương trình nhỏ giúp tăng khả năng tập trung, bình tĩnh trước khi bắt đầu bài tập này, bạn có thể tham khảo tại: The Mastery Method: Activate Your Higher Potential.)
Bước 2: Tạo danh sách giá trị cốt lõi cá nhân
Hãy liệt kê tất cả những giá trị bạn cảm nhận được, đừng quá lo về số lượng lúc này.
Đây không phải là việc chọn lựa, mà là việc khám phá.
Giá trị sẽ tự giác lộ diện với mình nếu ta tập trung và kiên nhẫn lắng nghe bản thân.
Đừng chỉ dựa vào danh sách tham khảo vì tâm trí có thể chọn lựa theo cái nhìn xã hội, mà không thực sự là giá trị của bạn.
Tuy nhiên, nếu bạn còn lạ lẫm với khái niệm giá trị, bạn có thể xem qua danh sách các giá trị để cảm nhận những lựa chọn có thể phù hợp nhất với bạn.
Để tìm sâu hơn, bạn có thể thử ba bài tập nhỏ sau:
- Kỷ niệm đỉnh cao: Nhớ lại khoảnh khắc ý nghĩa nhất, bạn đang làm gì, cảm nhận như thế nào và bạn đang tưởng thưởng cho giá trị nào khi đó?
- Giá trị bị kìm nén: Hãy nghĩ về thời điểm bạn tức giận hay thất vọng, cảm xúc ấy phản ánh giá trị nào đang bị bỏ qua hoặc tổn thương?
- Nguyên tắc sống: Điều gì thực sự quan trọng để bạn cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa? Sức khỏe, sự sáng tạo, sự khám phá hay tình thân thuộc?
Bước 3: Nhóm các giá trị liên quan lại với nhau
Kết hợp các mục trong danh sách giá trị để tạo thành nhóm chủ đề.
Ví dụ: Trách nhiệm, sự chịu trách nhiệm, đúng giờ có thể xếp chung một nhóm.
Học hỏi, phát triển và tiến bộ cũng liên quan chặt chẽ với nhau.
Thuộc về, kết nối và thân mật là những giá trị có sự liên hệ sâu sắc.
Bước 4: Chọn chủ đề trung tâm cho từng nhóm giá trị
Giả sử bạn có nhóm: trung thực, minh bạch, chính trực, thẳng thắn, trực tiếp, sự thật.
Hãy chọn từ nào là trung tâm, ví dụ “chính trực”.
Các từ khác có thể đặt trong ngoặc để làm rõ bối cảnh và sẽ hỗ trợ bạn trong bước tiếp theo.
Ví dụ:
Chính trực (Trung thực / Minh bạch / Thẳng thắn / Trực tiếp / Sự thật)
Bước 5: Lựa chọn giá trị hàng đầu của bạn
Đây là phần khó nhất. Bạn có thể còn nhiều giá trị trong danh sách.
Hãy tự hỏi:
- Giá trị nào thật sự không thể thiếu trong cuộc đời bạn?
- Giá trị nào phản ánh rõ con người bạn nhất?
- Giá trị nào cần thiết để bạn duy trì sự vững mạnh từ bên trong?
Bạn là một cá thể riêng biệt với điểm mạnh và hạn chế riêng, giá trị quan trọng nhất là những giá trị thật sự chạm đến bạn.
Bao nhiêu giá trị là đủ?
Quá ít thì bạn không bao trùm được hết màu sắc cuộc sống mình. Quá nhiều thì dễ quên hoặc không phát huy được giá trị nào.
Thường thì khoảng 5 đến 10 giá trị là hợp lý (càng gần 5 càng tốt).
Bạn nên xếp hạng giá trị theo thứ tự quan trọng. Đừng vội vàng, hãy để qua một đêm rồi xem lại rồi làm tiếp.
Bước 6: Viết câu khẳng định cho từng giá trị
Giờ là lúc để sáng tạo, làm giá trị trở nên sống động và cảm xúc hơn qua lời nói.
Bạn có thể viết một câu ngắn súc tích nhưng truyền cảm hứng, dễ nhớ để hiểu ý nghĩa đằng sau giá trị đó.
Một vài lời khuyên khi viết:
- Dùng từ ngữ truyền cảm hứng, kích thích cảm xúc.
- Khơi dậy cảm xúc tích cực và sự ghi nhớ trong bạn.
- Tận dụng điểm mạnh của bạn khi diễn đạt.
- Làm cho câu khẳng định giá trị vừa giàu ý nghĩa vừa kích thích bạn sống theo đó.
Ví dụ, cho giá trị “sức khỏe”:
“Sức khỏe: sống trọn vẹn với sức sống tràn đầy và năng lượng mỗi ngày.”
Bước 7: Kiểm tra “cảm nhận ruột gan” với từng giá trị
Sau khi hoàn tất danh sách, rời xa nó một lúc rồi quay lại sau khi nghỉ ngơi đầy đủ.
Tự hỏi:
- Giá trị đó khiến bạn cảm thấy thế nào?
- Chúng có phù hợp với con người bạn không?
- Có giá trị nào gượng gạo, không thuộc về bạn mà giống như của xã hội hay người khác áp đặt?
- Thứ tự quan trọng của giá trị đã đúng chưa?
Đừng ngại điều chỉnh để danh sách thực sự phản ánh con người bạn.
Bạn có đang sống đúng với giá trị mình không?
Sau khi có danh sách 5-10 giá trị ưu tiên, hãy đánh giá bạn đang sống phù hợp chúng đến đâu với thang điểm từ 1 đến 10, 10 là mức sống tối ưu theo giá trị.
Bạn cảm nhận mức độ hài lòng của mình với mỗi giá trị ra sao?
Ghi lại điểm số, có thể lập bảng theo dõi.
Viết thêm ngày tháng, và thực hiện lại bài tập này hàng tháng hoặc hàng quý để thấy tiến bộ.
Lập kế hoạch hành động dựa trên giá trị
Nếu bạn ghi điểm dưới 7 với giá trị nào đó:
- Bạn cần thay đổi điều gì?
- Điều gì phải xảy ra để bạn tôn trọng giá trị đó nhiều hơn?
Tự mình làm huấn luyện viên tinh thần cho bản thân:
- Xác định mục tiêu rõ ràng.
- Lập kế hoạch hành động cụ thể.
- Thực hiện những bước đi đó hằng ngày.
Kiểm tra lại với các giá trị của bạn sau vài tuần, xem sự thỏa mãn trong đời sống có tăng lên không.
Sử dụng giá trị cá nhân trong việc ra quyết định
Biết rõ giá trị và thứ tự ưu tiên giúp ta đưa ra những lựa chọn khó khăn một cách sáng suốt hơn.
Điểm giá trị trước khi quyết định, tưởng tượng kết quả tương lai sau khi chọn lựa đó.
Ví dụ, việc bắt đầu một công việc thêm bên ngoài sẽ thay đổi cuộc sống bạn thế nào?
Hãy sống động hóa hình ảnh tương lai trong tâm trí bạn và đánh giá các giá trị trong bối cảnh đó:
- Quyết định này có nâng điểm giá trị của bạn lên không?
- Có gây xung đột với giá trị quan trọng nào không?
Quá trình này giúp bạn nhìn rõ hơn về lựa chọn, tránh quyết định vội, bồng bột.
Cần thêm hướng dẫn?
Hành trình khám phá giá trị cá nhân có thể tự thực hiện nhưng cũng sâu sắc hơn khi có người đồng hành.
Mình có khóa học online thiết kế riêng giúp bạn đi sâu vào nhận diện giá trị cá nhân qua video và thực hành cụ thể, giúp bạn gắn kết giá trị với hành vi hàng ngày để sống đúng với con người mình hơn.
Khám phá thêm về khóa học tại đây.
Cuộc đời sẽ trở nên rõ ràng hơn, nhẹ nhàng hơn khi chúng ta hiểu được giá trị thực sự của mình.
Chẳng phải là tìm kiếm câu trả lời bên ngoài, mà là khám phá lại những điều đã nằm sâu thẳm bên trong, chờ ta lắng nghe và trân trọng.
Mình cùng nhau bước đi trên hành trình ấy nhé.
