Chúng ta thường tự nhủ rằng mình là trung tâm của thế giới này – như thể Trái Đất chỉ tồn tại vì con người, mọi thứ trên đó chỉ xoay quanh chúng ta. Thế nhưng nếu thật sự bỏ đi cái vỏ tự nhiên của sự chủ quan ấy, thử nhìn thế giới bằng một góc nhìn khác, bằng đôi mắt của một loài sinh vật khác, sẽ là một trải nghiệm thay đổi sâu sắc về cách chúng ta hiểu về cuộc sống, về sự tồn tại.
Mình muốn chúng ta cùng thực hành một bài tập của lòng thấu cảm, nhưng không chỉ là thấu cảm với người khác, mà là thấu cảm với muôn loài quanh ta – từ một con ngựa đang thong thả sải bước trên cánh đồng, đến một chú kiến nhỏ bé lặng lẽ nhọc nhằn mang mồi về tổ, hay một con mèo đang chầm chậm quan sát thế giới. Hãy thử đặt mình vào dấu chân, vào nhịp thở, cảm nhận thế giới qua thân xác của những sinh vật ấy, như thể ta là họ – để hiểu, để trân trọng một cách thực sự.
Chúng ta không cô đơn, ít nhất là không trên Trái Đất. Nhưng thật đáng buồn khi hầu hết trong chúng ta gần như chưa từng dành một khoảnh khắc để tự hỏi: “Những sinh vật khác cảm nhận thế giới này ra sao?” Câu trả lời này không dễ dàng, bởi lẽ như Alan Hook – một nhà nghiên cứu thiết kế tại Đại học Ulster – chia sẻ, chúng ta thường giam mình trong góc nhìn cố định, xoay quanh con người mà thôi. Chính vì vậy mà cách sống, cách cảm nhận của những loài khác trở nên vô hình, như một thế giới song song mà chúng ta không cư trú được.
Song đâu đó, vẫn có những trái tim và bộ óc không chịu chấp nhận đóng khung trong cái giới hạn của riêng mình. Ở Ireland, Denis Connolly và Anne Cleary đã tạo ra những chiếc “mũ tri giác mở rộng” – không chỉ là một công cụ công nghệ, mà giống như một cây cầu đưa chúng ta sang thế giới của cá mập đầu búa với tầm nhìn lập thể độc đáo, hoặc thế giới của tắc kè hoa với đôi mắt linh hoạt xoay độc lập. Những thiết kế này trở thành minh chứng cho thấy chúng ta có thể vượt qua ranh giới sinh học, để thấu hiểu những cõi nhìn mà trước đây ta chưa từng biết đến.
Một câu chuyện khác cũng không kém phần cảm động là của Thomas Thwaites, nhà thiết kế người Anh, người đã tự chế tạo đôi chân và hệ tiêu hóa giả, để sống như một con dê trên dãy Alps lạnh giá. Không phải để trốn tránh cuộc sống con người, mà là để cảm nhận, để sống cùng với tự nhiên từ trong sâu thẳm, hòa mình vào bản năng sinh tồn của một sinh vật khác. Chính những trải nghiệm ấy cho thấy thấu cảm không chỉ là sự đồng cảm trên tinh thần, mà còn là sự hòa nhập trọn vẹn bằng cả cảm giác thể xác, bằng trải nghiệm mà ta sống thật sự.
Alan Hook nhắc đến câu chuyện của chính mình, khi quan tâm đến một con ngựa gần nhà mà hai đứa con ông thường hay lo lắng: liệu con ngựa có cảm thấy lạnh hay nóng? Nó có đủ thức ăn? Nó có hạnh phúc? Đó là nguồn cảm hứng để ông sáng tạo ra “đôi mắt ngựa” – một thiết bị giúp chúng ta nhìn thế giới như ngựa nhìn, với khả năng quan sát 350 độ và nhận biết màu sắc khác với loài người. Thật kỳ diệu khi từ thiết bị ấy, ta bắt đầu nhận ra rằng cách tồn tại và cảm nhận của những sinh vật không phải loài người là một thế giới phong phú và đa dạng đến nhường nào.
Không cần thiết phải trang bị những công nghệ hiện đại mới có thể thực hành lòng thấu cảm này. Mình từng thử thấp xuống, nhìn thế giới từ tầm mắt của chú chó hay con mèo thân thương. Thế giới bỗng trở nên sống động, nhiều chi tiết, nhiều âm thanh, nhiều chuyển động mà ngày thường ta lướt qua không để ý. Những hàng xóm nhỏ bé như chim, kiến, sóc, hay thằn lằn quanh nhà cũng từng bước mộc mạc thích nghi với môi trường ta tạo ra. Có khi ta tự hỏi, cuộc sống của chúng qua đôi mắt chúng trông ra sao? Chúng cảm nhận, di chuyển ra sao? Các hành vi sinh tồn của chúng đã thay đổi bao nhiêu để thích nghi với thế giới của con người?
Chính câu hỏi này, dẫu giản đơn, lại mở ra một cánh cửa rộng lớn để tâm hồn ta bớt cô đơn, bớt ngạo mạn và trân trọng hơn sự đa dạng của cuộc sống. Có biết bao cách để “sống”, để “cảm nhận”, để “tồn tại” ngoài cách chúng ta vẫn quen. Đó chính là điều làm thế giới này trở nên muôn màu muôn vẻ, vừa rộng mở, vừa kỳ diệu, vừa nhân văn hơn bao giờ hết.
Mình nghĩ, trong cái nhịp sống hối hả và thường nhật, nếu chúng ta dành ra vài phút thôi để chậm lại, nhìn bằng đôi mắt của một con vật nào đó, thấy được đời sống trong thân xác khác biệt, cũng là một cách để nuôi dưỡng tâm hồn và sự thấu hiểu sâu sắc hơn. Một cách thở dài nhẹ nhàng dành cho sự sống, một cách kết nối chân thật và khiêm nhường với Trái Đất này, nơi chúng ta – con người, chưa bao giờ đơn độc như ta vẫn nghĩ.
Nguồn cảm hứng từ: Need a fresh perspective? See the world like a horse does (or a cow or a cat or an ant …) | https://ideas.ted.com/
Tham khảo nguồn từ tamlyhoctoipham
