Chúng ta đang sống trong một thế giới được chi phối bởi những ý tưởng tâm lý học—dù là về hạnh phúc, sức khỏe tinh thần, tình yêu, hay thành công trong sự nghiệp. Những ý tưởng này ảnh hưởng đến lựa chọn của chúng ta, mục tiêu, và thậm chí là giá trị sống, nhưng chúng ta dễ dàng quên rằng những ý tưởng ấy luôn bắt nguồn từ những con người thật sự trong cuộc sống. Trong dịp kỷ niệm Ngày của Cha, có lẽ chúng ta nên nhìn lại sự đồng cảm và những lời khuyên của ba nhân vật tiên phong trong tâm lý học hiện đại—Sigmund Freud, Alfred Adler, và William James—đối với những đứa con của họ.
Lời khuyên của Sigmund Freud dành cho con gái mình
Chúng ta khởi đầu với Freud, người khai sinh ra lĩnh vực nghiên cứu tính cách và tâm lý trị liệu hiện đại. Dù không thể phủ nhận sự xuất sắc của ông, Freud cũng nổi tiếng với sự kiêu ngạo và có phần thù địch đối với những ai trái ý kiến về các quan điểm của ông liên quan tới tình dục và xung đột ở con người. Ở những năm cuối đời, các tác phẩm triết học của ông thể hiện cái nhìn đắng cay, bi quan về bản chất con người. Thế nhưng trong vai trò người cha của sáu người con cùng vợ Martha (nhũ danh Bernays), Freud lại bộc lộ một khía cạnh ấm áp, nhẹ nhàng đầy bất ngờ.
Vào năm 1908, con gái cả của ông, Mathilde, khi đó 21 tuổi, đang trải qua những vấn đề sức khỏe mãn tính ảnh hưởng đến ngoại hình và lòng tự trọng của cô. Khi cô đang hồi phục tại miền quê Áo cùng bạn bè thân thiết của gia đình, Freud đưa ra lời khuyên: “Có lẽ từ lâu ta nhận ra rằng, dù con rất lý trí, con vẫn lo lắng vì nghĩ mình không đủ xinh đẹp… Ta đã quan sát điều đó với nụ cười, trước hết vì với ta, con đã đủ sức hấp dẫn, và sau nữa vì ta biết rằng thực chất, vận mệnh của một người phụ nữ không quyết định bởi sắc đẹp thể xác nữa mà bởi ấn tượng mà toàn bộ tính cách của cô ấy để lại…. Trí nhớ của con sẽ chứng thực rằng con đã tạo được sự tôn trọng và đồng cảm nơi bất cứ vòng tròn người quen nào.”
Dù hơi mang tiếng là cổ hủ, lời khuyên ấy dường như đã tiếp thêm sức mạnh cho Mathilde (người sống tới 91 tuổi) khi cô nhanh chóng kết hôn với một doanh nhân người Vienna, người sau đó được gia đình Freud đón nhận nồng nhiệt—và về sau, nhờ sự hỗ trợ tài chính từ cha, cô mở được cửa hàng thời trang nữ nổi tiếng tại Vienna.
Phong cách nuôi dạy đầy ủng hộ của Alfred Adler
Đối thủ lớn của Freud về mặt trí tuệ là người bạn đồng nghiệp cũ Alfred Adler, người sáng lập trường phái “Tâm lý cá nhân”—Individual Psychology. Là người viết tiểu sử của ông, mình nhận thấy Adler cũng là một người cha yêu thương và tận tâm. So với Freud, ông nhấn mạnh vai trò của các mối quan hệ trong gia đình trong việc hình thành phát triển của trẻ—và đặc biệt coi trọng sự động viên bền bỉ giúp xây dựng lòng tự tin cho các con. Ông và vợ Raissa (nhũ danh Epstein) có bốn đứa con, trong đó có hai người (Alexandra và Kurt) trở thành bác sĩ tâm thần. Các con rất ngưỡng mộ người cha ấm áp, có đầy sức hút ấy, và khi về già thường kể nhiều câu chuyện xúc động về ông.
Ví dụ, Kurt kể lại rằng từ khi học lớp hai, cậu gặp khó khăn trong học hành. “Cha mình không lấy gì làm ấn tượng với các thầy cô, dù chúng ta học ở một trường được coi là hiện đại,” cậu nhớ lại. Một hôm, thầy giáo đã chế giễu khả năng của cậu trước cả lớp. Tối hôm đó, khi Kurt khóc kể lại sự việc cho cha nghe, cậu tưởng sẽ bị mắng ngược, nhưng lại ngạc nhiên khi ông nói, “Thầy giáo con là kẻ ngốc.” Hơn 70 năm sau, Kurt vẫn mỉm cười khi nhắc về lời nói ngắn gọn mà hiệu quả này, nó đã tiếp thêm sự tự tin học tập cho mình.
Lời khuyên của William James để vượt qua nỗi buồn
Cuối cùng, trong bối cảnh nhiều bạn trẻ Mỹ hiện nay đang vật lộn với lo âu và cô đơn, lời khuyên đầy cha tình cảm của William James càng trở nên thấm thía. Ông và vợ Alice (nhũ danh Gibbens) có năm người con. Là nhà tâm lý học, đồng thời cũng là triết gia vĩ đại nhất của nước Mỹ, James từng bị gây tranh cãi tại Đại học Harvard vì những tác phẩm đầy nhiệt huyết về huyền bí học, tâm linh, và các cách thức chữa lành thay thế.
James cũng rất hiểu về những mặt tối trong trải nghiệm con người bởi gia đình ông (bao gồm cả cha ông) mang trong mình câu chuyện nhiều đời về chứng trầm cảm nặng nề. Không nghi ngờ gì, hành trình ấy đã góp phần tạo nên những lời ông viết cho cô con gái 13 tuổi Margaret, người đang khổ sở tại trường nội trú gần London, nơi chú của cô – nhà văn nổi tiếng Henry James – đang sống: “Bây giờ, cô gái nhỏ của ta, con đã tới độ tuổi mà đời sống bên trong bắt đầu phát triển, khi một vài người (thường chính những kẻ có số mệnh nặng nề nhất) nhận ra rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng trải đầy hoa hồng.
Sẽ có những đợt buồn bã khủng khiếp kéo dài nhiều ngày; những lúc thất vọng về chính mình, khó chịu với người khác, tức giận hoàn cảnh, và cảm giác trơ trơ vô cảm—tất cả những điều đó tạo nên nỗi chán nản.”
“Nếu thấy mình như thế, ta phải ép bản thân làm điều khác đi, ra ngoài với bạn bè, nói chuyện vui vẻ, đặt ra cho mình mục tiêu khó khăn, làm việc mệt đổ mồ hôi; và đó chính là con đường đúng… giúp ta trở thành một con người có giá trị.” Những lời khuyên này như đi trước thời đại hơn một thế kỷ rồi.
Tác động của vai trò làm cha với những nhà tư tưởng tâm lý học lớn
Chúng ta có thể thấy, làm cha đã truyền cảm hứng cho từng nhà tư tưởng quan trọng này thật thú vị và đáng để quan tâm sâu sắc; tuy nhiên, khoa học vẫn còn rất ít hiểu biết về cách mà trải nghiệm này nâng cao tiềm năng con người ra sao. Mình cảm thấy vui vì những đứa con của họ đã đánh thức những phẩm chất đồng cảm, dẫn dắt và tình thương sâu sắc, những điều chắc chắn đã giúp công việc và di sản của họ trở nên quý giá hơn với chúng ta nhân dịp Ngày của Cha này.
Source : www.psychologytoday.com
