Cuộc sống của chúng ta ngày càng trở nên nhanh hơn bao giờ hết. Một tin nhắn đến; mình cảm thấy bị thôi thúc phải trả lời ngay lập tức. Một email xuất hiện, và mình liền ngắt lời những gì đang làm để phản hồi. Chúng ta thậm chí không nhận ra người đang nói chuyện với mình vẫn tiếp tục. Mình nhìn vào điện thoại và quên mất những việc khác mình đang làm hay đang đi đâu. Giống như những chú chuột trong phòng thí nghiệm cứ liên tục gõ vào thanh, chúng ta cứ thúc đẩy bản thân chạy nhanh hơn để nhận cho được cơn dopamine, lầm tưởng giữa hoạt động và tiến bộ, giữa khẩn cấp và điều quan trọng.
Thông báo rung lên, lịch làm việc dày đặc, hạn chót ngày một gần. Chúng ta di chuyển từ việc này sang việc khác mà không ngẩng lên nhìn toàn cảnh. Quên đi những cái cây, ta không thấy được cả khu rừng đằng sau núi giấy tờ ấy. Nếu có thứ gì đòi hỏi sự chú ý của ta ngay bây giờ, ta tin rằng nó nhất định phải đáng được như thế.
Nhưng khẩn cấp và quan trọng không hề giống nhau.
Khẩn cấp và Quan trọng
Những việc khẩn cấp đòi hỏi hành động ngay lập tức. Còn những việc quan trọng định hình cả cách ta sống. Vấn đề là việc khẩn cấp thường dễ xử lý hơn rất nhiều. Chúng đến với ta rõ ràng, có giới hạn thời gian cụ thể: trả lời tin nhắn, tham gia cuộc họp, hoàn thành hạn chót. Khi hoàn thành, ta nhận được cảm giác thỏa mãn vì tiến triển.
Còn những việc quan trọng thường không được xác định rõ ràng như thế, và khi ta xử lý, hiếm khi nào cảm thấy mình đã tiến bộ. Thay vào đó, chúng thường khiến ta cảm thấy cần phải đổi hướng. Thậm chí, chúng có thể làm ta cảm thấy choáng ngợp khi sợ phải thay đổi.
Tất nhiên, có những vấn đề vừa khẩn cấp vừa quan trọng. Nếu bạn không đi khám ngay khi có vấn đề sức khỏe cấp tính nghiêm trọng, hậu quả lâu dài có thể rất nghiêm trọng. Cũng hoàn toàn hợp lý khi ta bỏ hết mọi thứ để giải quyết các tình huống khẩn cấp gia đình hay cá nhân. Nhưng đây chỉ là ngoại lệ, không phải chuyện thường ngày.
Phần lớn, những lựa chọn về cách chăm sóc sức khỏe, xây dựng mối quan hệ bền vững hay phát triển sự nghiệp diễn ra từ từ. Chúng đòi hỏi sự suy ngẫm, không phải phản ứng tức thì. Những câu hỏi trong những lĩnh vực này không đòi hỏi câu trả lời gấp rút, nhưng ta vẫn phải trả lời vì chúng ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời mình. Việc chọn dành thời gian cho ai, làm gì, và làm thế nào là những quyết định quan trọng nhất ta đưa ra, nhưng chúng hiếm khi có tính khẩn cấp như những yêu cầu nảy sinh trong hộp thư hay lịch làm việc hàng ngày.
Khi ta phản ứng trước những tín hiệu tức thì thay vì cân nhắc hậu quả lâu dài, dần dà ta chuyển sự chú ý ra xa những gì thật sự quan trọng. Ta trở nên thành thạo trong việc xử lý những điều khẩn cấp trong khi trì hoãn—hoặc thậm chí quên đi—những việc quan trọng. Kết quả là, dù di chuyển nhanh hơn, ta thực sự lại chẳng đi tới đâu, hoặc thậm chí mất phương hướng.
Dòng chảy cuộc sống
Theo thời gian, những kiểu mẫu hình thành qua việc phản ứng thay vì suy ngẫm tạo nên cái mà mình gọi là “dòng chảy cuộc sống”. Những dòng chảy này càng ăn sâu thì càng khó để chúng ta thoát ra. Những cơ hội từng rộng mở có thể trở nên xa vời. Những con đường tưởng như ta có thể lựa chọn lại trở nên như số phận đã định sẵn.
Bởi vậy, văn hóa khẩn cấp có thể âm thầm hạn chế tự do của chúng ta. Điều này không có nghĩa là ta không thể thoát khỏi dòng chảy cuộc sống. Chỉ là ta phải ý thức hơn rất nhiều và nỗ lực hơn mới có thể thay đổi con đường mà những thói quen đã vạch ra.
Sống tốt đòi hỏi nhiều hơn là chỉ xử lý hiệu quả những đòi hỏi bên ngoài. Đó là việc lựa chọn hành động và vun đắp thói quen phản ánh con người ta mong muốn trở thành. Nhưng sự suy ngẫm cần thời gian, trong khi khẩn cấp rất hiếm khi cho ta khoảng trống để làm điều đó. Vì vậy, một trong những bước đầu tiên để sống tốt là cho phép mình thời gian để đưa ra lựa chọn sáng suốt.
Điều này không có nghĩa là bỏ qua những việc vừa khẩn cấp vừa quan trọng. Hạn chót vẫn quan trọng. Trách nhiệm vẫn quan trọng. Nhưng việc xem mọi yêu cầu tức thời đều như nhau sẽ dễ dàng đẩy lùi những hoạt động và mối quan hệ góp phần quan trọng nhất vào một cuộc sống có ý nghĩa.
Chúng ta cần tìm cách kháng cự áp lực này, tạo sẵn không gian để suy ngẫm ngay cả khi không có khủng hoảng nào xảy ra. Điều này có thể bao gồm việc lên lịch thời gian dành cho suy nghĩ thay vì hành động, ngừng lại một lúc giữa việc nhận yêu cầu và phản hồi, hay dành ra những khoảng thời gian không dùng thiết bị trong ngày hoặc tuần để kết nối với những điều khác.
Nếu bạn là người muốn xây dựng ranh giới lành mạnh, việc thực hành nói “Không” một cách chủ ý sẽ giúp bảo vệ thời gian dành cho các mối quan hệ, giải trí, sức khỏe hoặc công việc ý nghĩa. Lập kế hoạch cho những việc quan trọng nhưng không khẩn cấp—như tập thể dục, duy trì kết nối hoặc đầu tư phát triển chuyên môn—đảm bảo rằng những ưu tiên này được xử lý trước khi chúng trôi tuột hoặc bị áp đặt bởi hoàn cảnh.
Câu hỏi ta dành một buổi chiều thế nào có thể có vẻ nhỏ nhặt, nhưng cách ta dành những buổi chiều ấy lại định hình con người ta sẽ trở thành. Không phải tất cả những thứ khẩn cấp đều quan trọng, và thách thức là nhận ra sự khác biệt trước khi thói quen tự tạo ra cuộc đời mình mà ta không mong muốn.
Source : www.psychologytoday.com
