Cách đây vài năm, mình đã trèo qua một cổng và đứng ngắm nhìn xuống một thung lũng. Khi đi bộ vài phút, nhìn ra những cánh đồng và bầu trời, có một sự thay đổi trong nhận thức của mình. Mọi thứ xung quanh trở nên sống động hơn bao giờ hết. Những cánh đồng, bụi cây, những tán cây và cả những đám mây dường như phức tạp và đẹp đẽ hơn rất nhiều.
Mình cảm thấy kết nối sâu sắc với môi trường xung quanh. Cái bên trong mình, nhận thức của bản thân, cũng đồng thời “ở ngoài kia.” Trong mình bừng lên một luồng ánh sáng của sự hạnh phúc mãnh liệt.
Đây là một ví dụ về trạng thái ý thức cao hơn — hay, theo cách gọi mình thích dùng, đó là trải nghiệm thức tỉnh. Những trải nghiệm thức tỉnh là sự mở rộng và tăng cường nhận thức tạm thời, làm biến đổi cách ta cảm nhận thế giới.
Là một nhà tâm lý học, mình đã dành gần 20 năm nghiên cứu về những trải nghiệm như vậy. (Cuốn sách của mình, The Leap: The Psychology of Spiritual Awakening, tổng hợp các nghiên cứu ấy.) Trải nghiệm thức tỉnh đôi khi được xem như điều huyền bí và ngẫu nhiên, nhưng mình nhận thấy phần lớn chúng có thể được giải thích.
Nghiên cứu của mình chỉ ra rằng chúng có ba nguyên nhân chính.
Nguyên nhân phổ biến nhất có thể khiến nhiều người bất ngờ. Khoảng một phần ba trải nghiệm thức tỉnh liên quan đến những khủng hoảng tâm lý, như căng thẳng, trầm cảm và mất mát. Ví dụ, trong một nghiên cứu, một người đàn ông kể lại rằng anh trải qua nội tâm hỗn loạn vì sự bối rối về xu hướng tình dục của mình, dẫn đến sự tan vỡ hôn nhân.
Nhưng giữa những cơn sóng dữ ấy, anh đã trải nghiệm một trạng thái thức tỉnh mà anh mô tả rằng: “Mọi thứ bỗng chốc biến mất. Mình mất hết cảm nhận về thời gian. Mình chẳng còn là mình nữa. Mình cảm nhận sự hòa hợp hoàn toàn với thiên nhiên, một sự bình yên to lớn tràn ngập. Mình là một phần của khung cảnh ấy. Không còn tồn tại ‘mình’ nữa.”
Thứ hai, khoảng một phần tư trải nghiệm thức tỉnh được khơi nguồn từ vẻ đẹp và sự tĩnh lặng của thiên nhiên. Có một người phụ nữ kể với mình rằng cô đã có một trải nghiệm như vậy khi đang bơi ở một hồ nước.
Cô nói rằng cô “cảm thấy hoàn toàn cô đơn, nhưng đồng thời cũng là một phần của mọi thứ. Mình thấy bình yên… Mọi lo toan đều tan biến, và mình hòa hợp với thiên nhiên.” Những trải nghiệm này thường được các nhà thơ như Wordsworth và Shelley mô tả.
Nguyên nhân quan trọng thứ ba (tương đương với thiên nhiên) là thực hành tâm linh. Điều này chủ yếu bao gồm thiền định, nhưng cũng bao gồm cầu nguyện và các thực hành tâm-thể như yoga hay thái cực quyền.
Điều có thể làm nhiều người ngạc nhiên là mình chưa tìm thấy việc sử dụng các chất gây ảo giác là một nguyên nhân chính dẫn đến các trạng thái ý thức cao hơn. Có thể do mẫu nghiên cứu của mình lấy từ dân cư phổ thông, không nhiều người từng sử dụng các chất này. Hơn nữa, chất gây ảo giác không phải lúc nào cũng mang đến trải nghiệm thức tỉnh, mà thường chỉ tạo ra sự biến dạng nhận thức hoặc trạng thái tách biệt.
Nguyên nhân gây ra trải nghiệm thức tỉnh
Một số nhà thần kinh học cho rằng trải nghiệm thức tỉnh là kết quả của sự kích thích các thùy thái dương (một trong những phần quan trọng của não bộ, liên quan đến ký ức, hiểu ngôn ngữ và cảm xúc). Lý do xuất phát từ việc một số người có trạng thái ý thức cao từng báo cáo khi họ bị động kinh thùy thái dương.
Một lý thuyết khác cho rằng trải nghiệm cảm nhận sự hòa làm một xuất hiện khi phần não bộ chịu trách nhiệm về nhận thức ranh giới của chúng ta (vùng vỏ não đỉnh sau trên) hoạt động kém hơn bình thường.
Tuy nhiên, những lý thuyết này bị phê bình vì thiếu các nhóm đối chứng và khó được nhân rộng thành công. Mặc dù một số người bị động kinh thùy thái dương có thể trải nghiệm loại trạng thái thức tỉnh, nhưng phần đa họ sẽ gặp phải lo âu và mất phương hướng.
Thực tế, các nghiên cứu khác không tìm thấy sự liên kết giữa các cơn động kinh và các trạng thái ý thức cao, trong khi một số nhà thần kinh học còn phản bác quan điểm cho rằng nhận thức không gian gắn liền với vùng vỏ não đỉnh.
Có lẽ lời giải thích hợp lý hơn nên đặt trọng tâm vào yếu tố tâm lý thay vì thuần túy thần kinh học.
Nhiều trải nghiệm thức tỉnh liên quan đến sự thư giãn và sự im lặng tinh thần, được kích hoạt nhờ thiền định hoặc giao hòa với thiên nhiên. Thông thường, nhận thức của chúng ta tắt đi khi gặp các vật quen thuộc như một cách tiết kiệm năng lượng. Nhưng trong những khoảnh khắc yên tĩnh nội tâm, ta tiêu hao ít năng lượng tinh thần hơn bình thường. Do đó, năng lượng tinh thần có thể gia tăng, tạo nên sự nhận thức rõ ràng và sống động hơn.
Nhưng làm sao có thể lý giải những trải nghiệm thức tỉnh gắn với khủng hoảng tinh thần? Cảm giác sốc và mất mát có thể dẫn đến việc phá vỡ các quá trình tâm lý thông thường. Trong phần lớn trường hợp, điều này chỉ làm tăng thêm đau khổ. Nhưng đôi khi nó lại giúp vượt qua cách nhìn nhận quen thuộc, thậm chí làm tan biến cái tôi thông thường, mang đến cảm nhận về sự hòa làm một.
Trải nghiệm thức tỉnh thật sự là “những trạng thái cao hơn.” Chúng ta thường tin rằng cách ta nhìn nhận thế giới hằng ngày là đáng tin cậy và khách quan, phản ánh một “thực tại thật.” Nhưng các trạng thái cao hơn lại chứng tỏ điều ngược lại: nhận thức thông thường của ta bị giới hạn và bị lọc đi nhiều.
Chúng ta thường mắc kẹt trong cách nhìn tự động, quen thuộc với thế giới. Đó là lý do trải nghiệm thức tỉnh mang đến cảm giác khai sáng mạnh mẽ — bởi chúng hé lộ cho ta một thực tại rộng lớn hơn. Do đó, dù các trải nghiệm thức tỉnh chỉ thường kéo dài từ vài giây đến vài giờ, chúng lại có thể thay đổi cuộc đời. Rất nhiều người trong nghiên cứu của mình mô tả trải nghiệm thức tỉnh là khoảnh khắc ý nghĩa nhất cuộc đời họ.
Trong một nghiên cứu về 90 trải nghiệm thức tỉnh, đồng nghiệp của mình là Krisztina Egeto-Szabo và mình phát hiện ra tác động quan trọng nhất sau trải nghiệm là sự chuyển biến tích cực, với sự tăng cường niềm tin vào cuộc sống, sự tự tin và lạc quan. Một người tham gia chia sẻ: “Biết rằng nó tồn tại (hay nói đúng hơn là đang ở đây) là một sự giải thoát tuyệt vời.”
Chúng ta không thể khẳng định là hoàn toàn có thể tạo ra trạng thái ý thức cao hơn. Tuy nhiên, chúng ta có thể tạo ra các điều kiện thuận lợi để trải nghiệm đó dễ xảy ra hơn. Tất cả những điều này thường liên quan đến sự thư giãn và yên tĩnh nội tâm. Vậy nên chúng ta có thể cố gắng nuôi dưỡng trạng thái tâm trí an yên và tĩnh lặng — chẳng hạn qua thiền định hay kết nối với thiên nhiên. Và trong hành trình ấy, rất có thể chúng ta sẽ thức tỉnh trước một thực tại rộng lớn và sâu sắc hơn.
Source : www.psychologytoday.com
