Cuộc sống đôi lúc mang đến cho chúng ta những thử thách bất ngờ, dù cho mọi điều kiện có vẻ hoàn hảo đến đâu đi chăng nữa. Dù bạn là một phụ huynh đang trong độ tuổi trung niên bận rộn với công việc, hay đã bước sâu vào tuổi nghỉ hưu, hay đơn giản chỉ đang ở một giai đoạn nào đó giữa cuộc đời, chắc chắn sẽ có những khoảnh khắc mà chính mình cũng phải thốt lên: “Mình đang mắc kẹt.”
Bản thân mình rất quen thuộc với cảm giác cạn kiệt năng lượng, thiếu đi động lực đến mức mỗi sáng thức dậy trước giờ làm việc là một cuộc chiến mà chúng ta phải vượt qua từng ngày.
Mình cũng từng trải qua những trạng thái bế tắc như vậy, đặc biệt là khi gặp phải cái gọi là “chứng tắc ý tưởng” trong viết lách. Có lúc cảm hứng như dòng dung nham cuồn cuộn chảy trào ra từ một ngọn núi lửa đang hoạt động, nhưng cũng có những lúc cảm giác uể oải, thờ ơ như thể tâm hồn đang ngủ yên.
Vậy chúng ta có thể dựa vào những công cụ hay phương pháp nào để thoát ra khỏi “hố sâu” ấy, lúc mà dường như mình chẳng thể nào bước tiếp?
Mình muốn nhấn mạnh trước hết, cảm giác “mắc kẹt” ấy hoàn toàn tự nhiên và phổ biến. Ai trong chúng ta rồi cũng sẽ trải qua những hồi chuông báo động ấy trên hành trình tìm kiếm hạnh phúc của chính mình.
Nhiều người trở nên mất đi niềm vui và sự khích lệ, rồi tách biệt mình khỏi những người thân yêu, điều này chính là bước đầu để ta nhận ra cần thay đổi. Từ đây, mình muốn chia sẻ những bước đi đầu tiên để vượt qua cảm giác đó.
1. Lắng Nghe và Chấp Nhận Cảm Giác Mắc Kẹt
Trước hết, bạn cần nhận ra rằng cảm giác “mắc kẹt” là điều hết sức bình thường trong đời, dù đó là ở công việc, trong các mối quan hệ, hay những dự án học tập hay kinh doanh bạn đang theo đuổi.
Hãy cho phép bản thân thừa nhận rằng cuộc sống vốn dĩ không hề dễ dàng. Sẽ có những ngày, tuần hay thậm chí cả tháng mà bạn cảm thấy không còn đủ “nhiên liệu” để tiến bước lên phía trước.
Dù bạn đang gặp phải thử thách gì khiến tinh thần bị chùng xuống, hãy hiểu rằng đó không phải là những suy nghĩ bất thường, và bạn không phải người duy nhất trải qua điều ấy.
Khi bạn cho phép bản thân thấu hiểu điều này, bạn đã bước những bước đầu tiên để thoát ra khỏi vòng xoáy cảm giác mắc kẹt, bắt đầu chạm đến ánh sáng phía trước.
2. Tìm Hiểu Nguyên Nhân Gốc Rễ Của Khó Khăn
Khó khăn là một phần không thể tránh khỏi của cuộc sống, chẳng ai hoàn toàn tránh khỏi.
Điểm mấu chốt là cách ta đối diện, xử lý những thách thức ấy ảnh hưởng sâu sắc đến cảm xúc, tâm trạng, và con đường phía trước khi bạn muốn lấy lại niềm tin vào bản thân và phá vỡ xiềng xích tinh thần mình đang mang.
Theo Susan David, nhà tâm lý học tại Trường Y Harvard, trong cuốn Emotional Agility: Get Unstuck, Embrace Change, and Thrive in Work and Life, chúng ta thường giống như những con rối bị dây điều khiển, đi đi lại lại vướng vào cùng một bức tường mà không nhận ra có thể có một cánh cửa mở ngay bên cạnh.
Điều cô ấy muốn nói là ta thường mắc kẹt trong một tình huống, nhưng vẫn tiếp tục áp dụng những cách thức từng khiến ta rơi vào khủng hoảng, thay vì chủ động tìm con đường khác để tiến lên.
Khi bạn nghĩ “Mình mắc kẹt,” đó là lúc cần dừng lại để đào sâu, xem xét lại toàn bộ hoàn cảnh và nhận diện chính xác nguyên nhân làm bạn chùn bước.
Hãy thử nhìn lại quá khứ gần đây, có thể bạn đang phải làm việc với một sếp mới nghiêm khắc hơn, khiến sự tự tin bị ảnh hưởng. Hay bạn đang cân nhắc đi học lại nhưng lo lắng về chi phí. Nguyên nhân có thể rất đa dạng.
Việc hiểu rõ vì sao bạn rơi vào trạng thái này sẽ trang bị cho bạn sức mạnh để thay đổi và bước ra khỏi vòng luẩn quẩn buồn chán, tìm lại chính mình trong hành trình phát triển.
3. Tái Cơ Cấu Thời Gian Của Mình
Rất dễ để chúng ta rơi vào những thói quen tiêu cực hoặc lối sống không lành mạnh, góp phần làm tê liệt tinh thần, khiến bạn chỉ muốn buông xuôi mọi thứ.
Khi đã nhận ra gốc rễ làm mình mắc kẹt, hãy bắt đầu xem xét cách sử dụng thời gian của chính mình.
Mình thường nghe mọi người nói: “Mình không có đủ thời gian để làm điều đó,” như một cái cớ để duy trì những thói quen không hiệu quả, vô tình đẩy bản thân càng sâu hơn vào cảm giác bị bóp nghẹt.
Chính vì vậy, việc lập “ngân sách thời gian” – tương tự như quản lý tài chính – là điều hết sức quan trọng.
Không chỉ tạo ngân sách cho những việc bạn mong muốn làm, mà hãy ghi nhận trung thực cách bạn đã dùng thời gian trong thực tế hàng tuần hiện tại.
Việc soi xét này có thể khiến bạn giật mình nếu nhận ra mình đang “nghiện” xem phim trên Netflix, lạc lối trong mạng xã hội, hoặc quá sức với công việc.
Khi có một kế hoạch rõ ràng trong việc sử dụng thời gian, bạn tạo được thói quen làm việc có đầu có cuối, từ đó ngăn chặn những suy nghĩ “mắc kẹt” quay trở lại làm phiền.
Bạn có thể tham khảo thêm bài viết hữu ích về cách quản lý thời gian hiệu quả: Hướng Dẫn Tối Ưu Hóa Cân Bằng Công Việc Và Cuộc Sống
4. Nói Chuyện Thật Lòng Với Bản Thân
Có khi nào bạn thấy kỳ lạ khi chúng ta dễ dàng đưa ra lời khuyên chuẩn xác cho bạn bè, người thân mà chẳng bận tâm, nhưng khi đối diện với chính mình, lại thường tê liệt không biết phải làm sao?
Mình hay áp dụng phương pháp “nói chuyện với chính mình trước gương.” Khi đó mình tự tách rời khỏi những dòng suy nghĩ lộn xộn, để nhìn nhận bản thân như một người bạn thân thiết, rồi tự đưa ra lời khuyên chân thành, nhẹ nhàng.
Việc bước ra khỏi cái “tâm trí dằng vặt” sẽ giúp mình hiểu rõ tâm trạng hiện tại có thực sự lành mạnh hay chỉ là sự phản ứng của cảm xúc tạm thời.
Bài tập này không chỉ giúp bạn nhìn nhận lại cuộc đời mình rõ ràng hơn mà còn giúp bạn biết vì sao mình bị mắc kẹt và cách giải thoát.
Theo nghiên cứu của Kross & Ayduk về “Focusing on the Future from Afar,” “việc tự tạo khoảng cách tâm lý thúc đẩy quá trình tự phản ánh tích cực về những sự kiện tiêu cực trong quá khứ.”
Chính vì thế, rất cần thiết để bạn đối xử với bản thân với sự yêu thương và lòng trắc ẩn mà bạn xứng đáng nhận được, như cách bạn luôn quan tâm đến những người xung quanh.
Tiến sĩ Kristin Neff, giáo sư tâm lý học tại Đại học Texas, cũng khẳng định: “lòng trắc ẩn đối với bản thân đồng nghĩa với việc đối xử với mình như cách chúng ta đối xử với bạn bè và gia đình.”
Giống như nguyên tắc “đối xử với người khác như bạn muốn người khác đối xử với mình,” việc nuôi dưỡng lòng trắc ẩn với bản thân và xây dựng nội dung tự nói tích cực là chìa khóa giúp bạn nhìn nhận mình qua một lăng kính tươi sáng hơn, tránh việc chìm đắm trong những suy nghĩ tiêu cực.
5. Hãy Cho Bản Thân Một Khoảng Lặng Khi Cần Thiết
Mình thường dành thời gian để nuôi dưỡng sự sáng tạo, từ việc làm nhạc tại nhà cho đến viết lách trên blog cá nhân. Đó là cách mình thoát khỏi nhịp sống bận rộn thường nhật và tái tạo năng lượng.
Nếu bạn cảm thấy bị mắc kẹt trong một lĩnh vực nào đó, hãy thử bước ra khỏi nó một lúc, rồi tập trung vào một hoạt động khác mang lại niềm vui và sức sống.
Khi mình bị mắc kẹt mãi với một bài nhạc, mình sẽ thử viết một bài mới hoặc nhắc lại một bản cũ để làm mới cảm xúc và ý tưởng.
Chúng ta đều có những thói quen hàng ngày, và đôi khi chúng trở nên nhàm chán hoặc khiến ta cảm thấy bực bội. Việc thay đổi, tìm kiếm những cách làm mới để đánh lạc hướng tâm trí thực sự giúp phá vỡ vòng lặp đó!
Nếu bạn đang bế tắc đến mức không thể lấy lại động lực, một chuyến “nghỉ ngơi ngắn” có thể chính là liều thuốc hữu hiệu giúp bạn quay lại đúng hướng.
Cũng giống như một nhà toán học khi không thể giải một bài toán hóc búa, thỉnh thoảng cần phải rời xa, nhìn tổng thể vấn đề một cách khác đi.
Trải nghiệm một hoạt động mới sẽ tiếp thêm lửa nhiệt huyết để bạn quay lại với điều cũ, với nguồn năng lượng mới. Hãy thử học một sở thích, chơi một môn thể thao, hay cùng gia đình trải nghiệm điều gì đó mới mẻ. Biết đâu, sự thay đổi đó sẽ thắp sáng lại góc nhìn bạn vốn đã mờ nhạt.
6. Kích Hoạt Lại Sự Năng Động Trong Cuộc Sống
Khi cảm thấy bị kẹt tại công việc, mình tìm kiếm những cách sử dụng thời gian một cách hiệu quả sau giờ làm, để có điều gì đó để mong đợi.
Có khi chỉ đơn giản là dành thời gian chơi đùa với con gái một tiếng, xua tan những muộn phiền và lo âu công việc.
Cũng có lúc mình dành thời gian để làm những dự án nhỏ trong nhà như giấu dây điện sau tivi hay đóng một chiếc bàn nhỏ cho phòng ngủ. Những hoạt động đó giúp mình cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn, và tâm hồn sẵn sàng đón nhận những biến động của đời sống.
Việc duy trì sự năng động – không quá sức và vừa phải – cũng giữ cho tâm trí bạn tránh khỏi những trạng thái trì trệ, chán nản dẫn đến lặp lại cái vòng luẩn quẩn “mắc kẹt.”
Hãy vận động, làm những điều có ích cả trong và ngoài giờ làm việc để tạo dựng thói quen tốt, giúp bạn tiến gần hơn đến mục tiêu và tạo đà cho thành công lâu dài.
7. Nhìn Lại Quá Khứ, Và Hướng Về Tương Lai
Mình muốn chia sẻ cùng bạn một điều: sự thay đổi trong cuộc sống không bao giờ đến một cách nhanh chóng. Không phải là chỉ cần nói “1, 2, 3,” cậu búng tay và mọi thứ đều thay đổi tức thì.
Giống như bao điều giá trị khác, việc vượt qua trạng thái bế tắc cần thời gian, sự bỏ sức đầu tư và cả một mạng lưới hỗ trợ từ gia đình, bạn bè.
Nếu bạn đã cố gắng thoát ra mà dường như không thành công, đừng vội nản lòng. Hãy tiếp tục kiên trì, thay đổi thái độ tích cực và điều chỉnh cách tiếp cận.
Mình thường dành từ 30 đến 60 ngày để thử nghiệm một chiến lược mới trong cuộc sống, rồi dừng lại để đánh giá tiến trình, hoặc những điểm còn yếu cần khắc phục.
Chìa khóa không chỉ nằm ở hành động, mà còn là việc phân tích kỹ lưỡng, thấu đáo quá trình trước, trong và sau khi một thay đổi được áp dụng.
Nếu bạn không dành thời gian để nhìn lại, bạn sẽ bỏ lỡ những bài học quý giá về chính mình và hành trình đã qua.
Viết nhật ký là một cách tuyệt vời để lưu giữ quá trình phát triển, cho phép bạn dễ dàng nhận ra sự tiến bộ sau một tuần, một tháng hay cả một năm. Nếu bạn muốn thử, hãy tham khảo thêm bài viết này.
Câu Hỏi Để Truyền Cảm Hứng Cho Bạn Vượt Qua “Mắc Kẹt”
Kiểm soát suy nghĩ là chìa khóa để bạn giải phóng sức mạnh tiềm ẩn bên trong, tránh những lời tự trách tiêu cực, và sẵn sàng đối diện những câu hỏi thẳng thắn nhất:
1. Điều Gì Đang Kìm Chân Bạn?
“Những lựa chọn khó khăn nhất – điều ta sợ nhất khi phải làm, hỏi hay nói – chính là những thứ ta thực sự cần làm nhiều nhất.” — Tim Ferris
Trước đây, mình từng để giọng nói nội tâm kiểm soát và kìm chân mình rất lâu. Giọng nói ấy liên tục bảo mình rằng mình không đủ thông minh, đủ mạnh mẽ hay đủ giỏi để làm điều mình muốn. Mình cuối cùng đã học cách im lặng tiếng nói ấy và dám theo đuổi ước mơ.
Nếu bạn đang bị mắc kẹt và cảm thấy giọng nói trong đầu đang đè nén mình, hãy phớt lờ tiếng nói đó.
Nhiều người để nỗi sợ chi phối và giữ họ mãi trong tình trạng đó. Nỗi sợ có sức mạnh trói buộc và kiểm soát tư duy của bạn. Tim Ferris đã “đấm” nỗi sợ đó bằng cách thẳng thắn phát biểu nỗi sợ của mình ra thành lời,
“Khi bạn làm quen với kịch bản tệ nhất có thể xảy ra, bạn bắt đầu tan chảy nỗi sợ ngăn cản bạn.”
Ông đã xây dựng bài tập gọi là “định hình nỗi sợ” (fear-setting), qua đó khi đối diện nỗi sợ rõ ràng trên giấy, việc vượt qua nỗi sợ trong thực tế trở nên dễ dàng hơn. Ông hiểu rằng chính nỗi sợ đang kìm hãm mình và cản trở mục tiêu của mình.
Vậy còn bạn, điều gì đang kìm chân bạn?
2. Bạn Đang Tìm Phép Thuật Ai Để Tiến Lên?
“Bạn không cần xin phép ai để theo đuổi ước mơ. Hãy tiến lên và thực thi.” — Gary Vaynerchuk
Bạn không cần sự chấp thuận của ai để là chính mình và chia sẻ món quà riêng có của bạn với thế giới. Gary Vaynerchuk, doanh nhân và tác giả bán chạy của New York Times, muốn viết một cuốn sách mới về việc tự cho phép bản thân được sống thật với mình. Ông tin rằng, duy nhất bạn – và chỉ bạn – mới có quyền cho phép mình phát triển và thành công. Hãy cho phép bản thân tỏa sáng.
Khi bạn muốn điều gì, hãy dám làm điều đó. Đừng chờ đợi sự đồng thuận của người khác. Nếu muốn nghỉ việc, hãy nghỉ. Bạn không cần sự đồng ý của bạn bè. Muốn cải thiện mối quan hệ với con cái, hãy bắt đầu ngay hôm nay. Bạn không cần phép của ai để yêu thương đúng cách. Muốn giảm cân, hãy ăn uống khoa học. Đừng để tâm kiến nghị của người khác cản bước.
Thuở nhỏ, mình mê viết truyện ngắn nhưng từng rất sợ người khác đánh giá. Mình chờ đợi một ai đó lên tiếng mời gọi, như thể cần một sự cho phép nào đó. Nhưng rồi mình nhận ra rằng, không ai có thể cho phép bạn ngoài chính bạn.
Vậy nên, nếu bạn muốn làm gì đó, đừng hỏi ý kiến ai, hãy bắt tay vào hành động để tạo nên những điều tuyệt vời. Khi thành công tới, những người ủng hộ sẽ tự đến với bạn, đừng bận lòng trước.
3. Điều Gì Thắp Lửa Trong Bạn?
“Vũ khí quyền năng nhất trên đời này chính là một tâm hồn bừng cháy ngọn lửa nhiệt huyết.” — Ferdinand Foch
Để vượt qua trạng thái “mắc kẹt” và phát triển, bạn cần dũng cảm tự hỏi mình: “Điều gì thắp sáng ngọn lửa trong tôi?” Câu trả lời sẽ giúp bạn tiến gần hơn đến ước mơ, và cai quản tâm trí mình tốt hơn.
Hãy khám phá điều gì khiến bạn hạnh phúc, điều gì thôi thúc bạn không ngừng tiến lên.
Steve Jobs từng biết rõ ngọn lửa của mình là thiết kế. Đam mê này hình thành từ lúc còn nhỏ, khi ông yêu thích hình tượng của sự đơn giản và tinh tế. Mỗi lúc gặp khó khăn hay cảm thấy bế tắc, ông tự hỏi: “Niềm đam mê của mình là gì?” Và câu trả lời luôn luôn là thiết kế giản đơn.
Thiết kế các sản phẩm đơn giản là thứ thắp lửa trong ông. Bạn hãy tìm thấy niềm ám ảnh của bản thân, và bạn sẽ tìm ra ngọn lửa ấy.
Một khi bạn đã tìm thấy và nuôi dưỡng lửa, sự tập trung, động lực và năng suất sẽ tự nhiên tăng lên. Hãy tìm và duy trì ngọn lửa đó.
4. Bạn Đang Cam Kết Điều Gì?
“Chất lượng cuộc sống của mỗi người tỷ lệ thuận với cam kết của họ đối với sự xuất sắc, bất kể lĩnh vực họ chọn theo đuổi.” — Vince Lombardi
Nếu cuộc hôn nhân không như ý, hãy xem lại những cam kết của bạn. Những mối quan hệ với con cái đang cần cải thiện, hãy nhìn lại sự cam kết của bạn với vai trò cha mẹ. Thu nhập chưa đủ, hãy kiểm tra lại cam kết với sự nghiệp.
Cam kết chính là chiếc cầu nối bạn đến cuộc sống lý tưởng. Cam kết là tư duy mở khóa mọi tình huống “mắc kẹt”.
Bị kẹt không phải là thiếu kiến thức, mà là thiếu hành động. Nếu muốn thành công, bạn cần cam kết để thực thi kế hoạch.
Tư duy cam kết là về trách nhiệm và sự sở hữu. Muốn có kết quả tốt hơn, hãy dũng cảm nhận lỗi. Muốn thay đổi nhanh hơn, hãy chịu trách nhiệm với công việc mình làm. Cam kết chính là cầu nối giữa bạn và mục tiêu.
Ken Blanchard từng nói về tầm quan trọng của cam kết,
“Sự khác biệt giữa quan tâm và cam kết là: khi bạn quan tâm, bạn chỉ làm khi thuận tiện. Khi bạn cam kết, bạn không chấp nhận bất kỳ lời biện minh nào; bạn chỉ chấp nhận kết quả.”
Nếu bạn muốn thoát khỏi cảm giác chùn bước và tiến về phía trước, hãy ngừng chấp nhận lời biện minh và cam kết làm việc.
5. Bạn Đang Mong Muốn Thay Đổi Điều Gì?
“Mỗi khoảnh khắc, chúng ta có hai lựa chọn: bước tiến vào sự phát triển hoặc trở lại vùng an toàn.” — Abraham Maslow
Để làm chủ suy nghĩ, bạn cần rõ ràng về sự thay đổi mình đang khao khát.
Bạn muốn cân bằng hơn giữa công việc và cuộc sống? Bạn muốn khởi nghiệp? Bạn muốn lấy lại sức khỏe? Bạn muốn kiểm soát cảm xúc tốt hơn? Hay đơn giản là bạn muốn cải thiện mối quan hệ với người bạn đời?
Hãy xác định rõ ràng bạn muốn sự thay đổi nào. Khi trả lời được câu hỏi này, việc thoát khỏi trạng thái “mắc kẹt” và điều chỉnh tư duy sẽ trở nên dễ dàng hơn. Hãy minh bạch ngay từ đầu về mục tiêu và thay đổi mình muốn.
Năm 1954, Roger Bannister, lúc ấy 25 tuổi và là sinh viên y khoa tại London, đã khởi xướng với mục tiêu phá kỷ lục chạy một dặm dưới 4 phút. Ông tự thiết lập kế hoạch luyện tập riêng, tăng cường các bài chạy ngắt quãng cường độ cao. Dù bị giới báo chí gọi là “chiên độc hành” và khuyên thay đổi luyện tập, ông vẫn kiên định.
Bannister dành nhiều giờ miêu tả lại khoảnh khắc cán đích dưới 4 phút. Tâm trí ông chuyển từ “đó là điều không thể” sang “mình sẽ là người đầu tiên làm được.”
Vào thời điểm đó, điều này bị đánh giá là bất khả thi về mặt thể chất, nhưng Bannister đã chú trọng vào luyện tập tâm lý nhiều hơn cả luyện tập thể chất. Ông đã làm chủ suy nghĩ của mình. Ngày 6 tháng 5 năm 1954, ông chạy quãng đường đó trong 3:59.4, trở thành người đầu tiên trên thế giới làm được điều đó.
Bannister đã dập tắt giọng nói nội tâm tiêu cực, cho phép bản thân vươn tới sự vĩ đại, phát hiện ngọn lửa đam mê khi chạy một mình, đề ra cam kết trở thành người đầu tiên phá vỡ kỷ lục ấy, và rất rành mạch về sự thay đổi mà mình khao khát.
Kết Luận
Chúng ta mỗi người một nhịp điệu riêng trên hành trình cuộc sống. Trong đó, ai cũng sẽ gặp những thử thách, những khoảnh khắc chán nản muốn bỏ cuộc. Mình khẳng định một lần nữa rằng điều đó hoàn toàn bình thường và bạn không đơn độc!
Mình tin rằng những bước đi mình chia sẻ sẽ giúp bạn nhìn nhận lại bản thân, có những điều chỉnh cần thiết để hướng tới cuộc sống viên mãn hơn. Thay vì bị mắc kẹt, bạn sẽ cảm nhận được sức mạnh để trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình!
Ảnh minh họa: Yoann Boyer via unsplash.com
Tác giả: Nguyễn Hòa
Nguồn: biên dịch và tổng hợp từ bài viết gốc trên Lifehack.org
