Trong nền kinh tế luôn trực tuyến ngày nay, chúng ta dành phần lớn thời gian cho công việc. Điều này tuy đã góp phần nâng cao năng suất làm việc, nhưng lại là nguồn cơn của những tổn hại sâu sắc đối với sức khỏe tâm thần của người lao động. Vì lẽ đó, chứng kiệt sức (burnout) trở nên phổ biến hơn bao giờ hết.
Để đối phó với thực trạng đó, khái niệm cân bằng giữa công việc và cuộc sống bắt đầu lan tỏa như một giải pháp. Các doanh nghiệp đề cập đến nó như một phần thiết yếu trong văn hóa làm việc, còn người lao động thì áp dụng những nguyên tắc ấy để tạo ra ranh giới rõ ràng giữa đời sống cá nhân và công việc.
Nhưng, liệu chúng ta có từng tự hỏi sự khác biệt giữa “hòa nhập công việc và cuộc sống” và “cân bằng công việc và cuộc sống” là gì?
Cái nào tốt hơn: Hòa nhập công việc và cuộc sống hay Cân bằng công việc và cuộc sống?
Một tiếng nói ngày càng lớn từ các chuyên gia cho rằng chúng ta nên đặt mục tiêu hòa nhập công việc và cuộc sống thay vì chỉ cố gắng duy trì cân bằng giữa chúng.
Ý tưởng cốt lõi là đừng cố ép các trách nhiệm hằng ngày thành những ngăn nhỏ hoàn hảo. Thay vào đó, hãy tìm cách khiến cuộc sống cá nhân và công việc tồn tại hài hòa cùng nhau.
Tuy nhiên, dù có nhiều tranh luận sôi nổi, bằng chứng cho thấy ít có sự thay đổi đáng kể kể từ khi cân bằng công việc-cuộc sống được giới thiệu. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), người lao động trung bình vẫn dành ít hơn 15 tiếng mỗi ngày cho các hoạt động cá nhân — bao gồm giấc ngủ, ăn uống, giải trí và hoạt động gia đình.
Nói cách khác, hầu hết chúng ta vẫn sống trong một thế giới mà công việc chi phối cuộc đời mình.
Liệu cân bằng công việc-cuộc sống có thật sự hiệu quả?
Điều này đặt ra một câu hỏi lớn mà chúng ta thường tránh: Tại sao chúng ta lại gặp khó khăn như vậy trong việc giới hạn thời gian cho công việc?
Có lẽ, chúng ta đang chọn cách sai khi tiếp cận vấn đề. Lúc này, khái niệm hòa nhập công việc và cuộc sống nổi lên, khiến ta phải tự hỏi: “liệu hòa nhập có tốt hơn cân bằng không?”
Vậy, phương thức nào là sự lựa chọn tốt hơn? Là cân bằng công việc – cuộc sống với ý tưởng đề cao xây dựng bức tường ngăn cách giữa công việc và đời sống? Hay là mô hình mới — hòa nhập công việc và cuộc sống — chấp nhận sự giao thoa và tìm ra cách thức linh hoạt hơn?
Dưới đây là toàn bộ những điều bạn cần biết về hai quan điểm này để xác định con đường phù hợp nhất với mình.
Cân bằng công việc và cuộc sống là gì?
Điều thú vị về cân bằng công việc và cuộc sống là nó mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy theo người ta tiếp cận ra sao.
Tuy nhiên, điểm chung nằm ở việc phân bổ thời gian một cách chính xác cho công việc mỗi ngày — và giữ cho thời gian làm việc không lấn át những khoảng thời gian còn lại của cuộc sống.
Có thể nói, định nghĩa đầy đủ nhất về cân bằng công việc-cuộc sống đến từ Bộ Hỗ trợ Hoạt động của Liên Hợp Quốc.
Họ tóm gọn thành một bộ nguyên tắc thực tiễn, gồm:
- Không tổ chức các cuộc họp công việc ngoài giờ hành chính
- Tránh họp trong giờ ăn trưa
- Không lên lịch họp vào buổi chiều cuối tuần làm việc
- Hạn chế gửi hoặc xử lý email công việc khẩn cấp vào cuối tuần
- Xem xét làm việc linh hoạt hoặc các lịch trình nén giờ làm
Xây dựng bức tường và ranh giới giữa đời sống cá nhân và công việc
Nói cách khác, mục tiêu của cân bằng công việc-cuộc sống là giữ công việc trong khuôn khổ thời gian làm việc và tìm cách thay đổi lịch trình để không làm ảnh hưởng đến thời gian cá nhân.
Ý tưởng này tuyệt vời — nếu ai cũng có thể làm được điều đó.
Thực tế, hầu hết chúng ta không có quyền kiểm soát hoàn toàn những kỳ vọng và áp lực từ đồng nghiệp, sếp hay môi trường làm việc. Và ngay cả khi có quyền, đó cũng không phải cách giải quyết toàn diện.
Dù không mang công việc về nhà, ta vẫn thường mang theo áp lực, lo lắng từ công việc. Nghiên cứu cho thấy khoảng 52,3% người Mỹ cảm thấy bất mãn, mất cảm hứng và không gắn bó với công việc.
Trước tình cảnh đó, đâu còn ai dám nói cân bằng công việc-cuộc sống thực sự là điều khả thi?
Với đa số, câu trả lời là không. Nó chỉ là một ý tưởng — mà còn là một ý tưởng không thực tế. Nhưng đây cũng chính là nơi mà hòa nhập công việc và cuộc sống muốn tìm kiếm lời giải.
Hòa nhập công việc và cuộc sống là gì?
Bản chất của hòa nhập công việc và cuộc sống rất đơn giản. Đó là nhận ra rằng, dù lớn hay nhỏ, việc tạo ra bức tường ngăn cách giữa công việc và đời sống cá nhân hầu như là điều không thể.
Do đó thay vì cố chống lại điều ấy, chúng ta nên tìm cách để hai mặt của cuộc sống cùng tồn tại hài hòa.
Mô hình hòa nhập không đặt mục tiêu cân bằng 50-50 giữa công việc và cá nhân. Nó thừa nhận một số thực tế, như email khẩn cấp vẫn có thể xuất hiện, tuần làm việc 40 giờ không đủ để giải quyết hết công việc, và không phải cuộc họp nào cũng có thể trì hoãn đến cuối tuần.
Mục tiêu của nó là nhìn nhận toàn bộ trách nhiệm hằng ngày — cá nhân lẫn công việc — thành một thể thống nhất và sắp xếp lịch trình phù hợp.
Công việc của cuộc sống và cuộc sống của công việc
Cách tiếp cận này làm giảm bớt căng thẳng vốn có trong mô hình cân bằng công việc-cuộc sống. Nó xóa bỏ áp lực khi ta phải duy trì những ranh giới nhân tạo, và đồng thời xóa tan cảm giác tội lỗi khi công việc xâm phạm đời tư.
Ngược lại, nó cũng giúp giảm bớt áp lực mà người lao động hay trải qua khi cảm thấy mình không đủ năng suất; một vấn đề không được đề cập nhiều trong các cuộc thảo luận về quản lý cuộc sống và công việc. Mô hình này cũng để lại không gian cho sự linh hoạt và khả năng ứng biến trong lịch trình.
Tóm lại, hòa nhập công việc và cuộc sống là cách nhìn nhận thực tế, đồng thời cân bằng nhu cầu của nhà tuyển dụng và người lao động một cách hài hòa.
Vậy phương pháp nào tốt hơn?
Sự thật là không có một phương pháp chung nào phù hợp với tất cả mọi người trong việc quản lý công việc như một phần của cuộc sống.
Nếu công việc của bạn cho phép bạn kiểm soát cao các yêu cầu và áp lực, có thể bạn dễ dàng duy trì cân bằng công việc-cuộc sống hơn.
Nhưng nếu không, thì việc duy trì cân bằng đó sẽ là một thử thách lớn, thậm chí không tưởng. Và còn phụ thuộc ở tính cách con người nữa.
Một số người có khả năng ứng phó tốt với căng thẳng trong công việc và thậm chí biến nó thành động lực để cố gắng hơn. Nhưng cũng có người bị stress công việc đè nặng, không thể chịu nổi.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy cứ 4 người lao động Mỹ thì có 1 người nghỉ việc vì các vấn đề về sức khỏe tinh thần trong 2 năm qua. Họ chính là nạn nhân của sự thất bại mô hình cân bằng công việc – cuộc sống.
Công việc tác động đến chúng ta như thế nào hiện nay?
Với xu hướng làm việc từ xa trở thành chuẩn mực, chúng ta gặp khó khăn trong việc thực sự ngắt kết nối — kiểm tra email trên điện thoại, tiếp cuộc gọi trong giờ ăn, hay phải làm báo cáo muộn đêm.
Sự bất khả kháng trong việc ngắt kết nối này đã thể hiện rõ qua việc thời gian trung bình mỗi ngày dành cho các ứng dụng tăng từ 3 giờ lên 4-5 giờ.
Khi ranh giới giữa công việc, học tập và đời sống xã hội ngày càng mờ nhạt, chúng ta sử dụng khoảng từ 10 đến 19 ứng dụng mỗi tuần. Điều này làm tăng giờ làm việc, và theo đó, kéo theo những trục trặc trong đời sống cá nhân.
Xóa bỏ các nguyên nhân căng thẳng khác
Thực trạng này lại càng củng cố cho luận điểm ủng hộ hòa nhập công việc-cuộc sống. Bằng cách loại bỏ các căng thẳng không cần thiết do mô hình cân bằng công việc-cuộc sống gây ra, hòa nhập tạo ra một điểm dung hòa tích cực.
Căng thẳng do công việc còn đó — với người này là động lực, với người kia là rào cản — nhưng không có những gánh nặng thêm chồng chất.
Tổng thể, hòa nhập công việc và cuộc sống là một sự cân bằng mang lại lợi ích cho đại đa số người lao động. Miễn là chúng ta biết tận dụng và điều chỉnh tỷ lệ công việc và cuộc sống cá nhân sao cho phù hợp, thì đó chính là thành công.
Phương pháp nào phù hợp với bạn hơn?
Điều quan trọng nhất là những ai đã tìm ra được sự cân bằng trong công việc và cuộc sống và cảm thấy hài lòng thì không cần phải thay đổi.
Nhưng với những ai vẫn đang vật lộn thì hòa nhập công việc và cuộc sống là con đường có tỷ lệ thành công cao hơn đáng kể.
Hòa nhập không đòi hỏi thay đổi toàn bộ khối lượng công việc. Nó giúp ta gỡ bỏ định kiến về việc dành quá nhiều thời gian cho công việc hay các ưu tiên khác nhau.
Hơn thế, nó đề cao sự linh hoạt trong cả hai mặt của cuộc sống.
Vì vậy, việc dành thêm thời gian cho công việc khi cần thiết là điều hoàn toàn chấp nhận được. Cũng như khi bạn cần thời gian cho gia đình, chăm sóc sức khỏe hay nghỉ ngơi, điều đó cũng vô cùng xứng đáng.
Điều quan trọng nhất
Hòa nhập công việc và cuộc sống là sống theo dòng chảy tự nhiên và biết điều chỉnh khi cần thiết, thay vì cố gắng chia cắt hai thế giới riêng biệt.
Nó là sự thừa nhận một thực tế mà cân bằng công việc – cuộc sống thường bỏ qua.
Chỉ riêng điều đó cũng khiến hòa nhập công việc và cuộc sống trở thành mục tiêu xứng đáng để thay thế mô hình cân bằng truyền thống trong tương lai gần.
Tuy nhiên, thời gian sẽ là thước đo đích thực, và mỗi người phải tự tìm lấy con đường phù hợp cho bản thân. Giống như hòa nhập công việc và cuộc sống dung hòa các khía cạnh, việc lựa chọn giữa hai phương pháp không phải là chọn đúng hay sai.
Hãy tự hỏi bản thân phương pháp nào giúp bạn sống trọn vẹn hơn, cảm thấy bình yên hơn và hạnh phúc hơn. Bởi cuối cùng, điều quan trọng nhất là bình an, niềm vui và sự thỏa mãn trong đời sống.
Ảnh minh họa: Aziz Acharki qua unsplash.com
Tác giả: Nguyễn Thanh Tâm
Nguồn tham khảo: lifehack.org
