Những điều chúng ta nói ảnh hưởng đến cuộc sống của mình theo những cách mà mình có thể chưa từng nhận ra.
Những phép ẩn dụ hàng ngày gắn liền với cách chúng ta trải nghiệm thế giới xung quanh, theo công trình tiêu biểu của các nhà nghiên cứu George Lakoff và Mark Johnson. Trong tiếng Anh, mình “tiến về phía trước” với cuộc sống và không “lùi vào” quá khứ. Chúng ta nói về những người “lạnh như băng” và những vấn đề “nặng nề” cần giải quyết.
Qua những nghiên cứu tinh vi, các nhà khoa học đang khám phá ra rằng một số biểu đạt mang tính ẩn dụ này không chỉ là những câu nói đơn thuần—mà chúng dựa trên trải nghiệm giác quan của chính mình. Sự liên kết giữa tâm trí và cơ thể này được gọi là “nhận thức hiện thân” (cognition). Mối liên hệ giữa địa điểm/vật thể và trải nghiệm mà nghiên cứu về nhận thức hiện thân hé lộ có thể giúp chúng ta hiểu và nâng cao mối quan hệ với thế giới vật chất.
Một vài phát hiện hữu ích đến nay:
- Khi mình suy nghĩ về tương lai, sẽ hơi nghiêng người về phía trước, còn khi nghĩ về quá khứ, mình lại hơi ngả về phía sau.
- Chúng ta nói là “gần gũi” với những người có quan điểm giống mình. Nghiên cứu về khoảng cách cá nhân cho thấy thường mình đứng gần những người mà mình hay đồng thuận. Việc có những món đồ nội thất dễ dàng di chuyển giúp mình duy trì khoảng cách xã hội thoải mái với người khác.
- “Lên cao” thường được liên tưởng đến điều tốt đẹp—như thiên đường và căn hộ penthouse, hay “ở trên đỉnh thế giới,” còn “xuống thấp” lại gắn với tiêu cực, như địa ngục và hầm ngục. Hãy sắp xếp đồ vật và không gian để tận dụng hiệu ứng “cao hơn là tốt hơn” này.
- Khi mình ở trong không gian tối, có xu hướng kém trung thực hơn—dù ánh sáng tối hơn đó chỉ bằng một vài sắc độ so với đeo kính râm thông thường. Nói chung, màu đen được liên kết với sự phi đạo đức, còn màu trắng—màu đối lập—được gắn liền với những khái niệm tích cực.
- Khi mình không trung thực, có cảm giác cơ thể bị “bẩn” hơn—và việc vệ sinh làm mình cảm thấy đạo đức hơn. Một “hồ sơ sạch” dường như là một mục tiêu thực tế. Những người ngửi thấy mùi hương liên quan đến sự sạch sẽ (như mùi cam chanh từ nước lau kính Windex) thường công bằng và hào phóng hơn. Trong những không gian mà mọi người có thể cám dỗ cư xử không đúng hoặc nơi mà hành vi “tốt” rất được mong đợi, một mùi hương “sạch” sạch sẽ sẽ góp phần lớn vào việc thúc đẩy hành động mong muốn.
- Người bị loại trừ xã hội cảm thấy lạnh hơn so với những người không bị loại trừ, và khi cảm thấy ấm áp hơn, bản thân lại kết nối sâu sắc hơn với bạn bè—có lẽ điều đó đã giải thích “vai lạnh nhạt.” Khi gần người khác, mình cảm nhận được nhiệt độ cơ thể của họ, và khi nhiệt độ trong không gian cao hơn vì điều chỉnh nhiệt độ, ta cũng cảm thấy những người xung quanh gần gũi hơn; ta có một mối quan hệ “ấm áp” với họ. Hãy cân nhắc hiệu ứng này khi thiết kế nhiệt độ không gian công cộng hay khi thiết lập nhiệt độ phòng khách trong nhà nhé.
- Những vấn đề quan trọng thường liên kết trong tâm trí mình với trọng lượng nặng—hãy nhớ câu nói đùa của thập niên 60, “Heavy, man.” Những vật quan trọng hơn cũng thường có cảm giác nặng hơn. Hãy ghi nhớ điều này khi chọn khung ảnh cho những hình ảnh có ý nghĩa cá nhân.
Các nhà nghiên cứu cũng xác định rằng ngôn ngữ mình học đầu tiên vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến cách mình trải nghiệm thế giới được thiết kế, thậm chí cả khi mình trưởng thành và đang dùng ngôn ngữ khác.
Ví dụ, cách ngôn ngữ đầu tiên phân loại màu sắc sẽ theo mình suốt đời. Nếu không phân biệt màu xanh dương sáng và tối chỉ bằng tính từ như tiếng Anh mà lại có tên gọi hoàn toàn khác biệt, mình sẽ nhanh nhạy phân biệt các sắc thái xanh đó trong suốt cuộc đời.
Một ví dụ khác: Nếu ngôn ngữ đầu tiên của mình gán giống đực hoặc giống cái cho danh từ, như tiếng Pháp hay tiếng Tây Ban Nha, điều đó cũng sẽ còn ảnh hưởng lâu dài dù mình đã rời xa quê hương. Nếu từ “ghế” dùng giống cái trong tiếng mẹ đẻ, khi 35 tuổi và sống xa nhà, mình có khả năng cảm thấy “những loại ghế đẹp nhất” thường mang dáng vẻ mềm mại và duyên dáng hơn; còn nếu giống đực, mình sẽ thiên về cảm nhận những chiếc ghế tối ưu thường có nét góc cạnh và chắc chắn. Ta sẽ tiếp tục áp dụng những định kiến giới tính này đối với vật dụng một cách vô thức—đó là món quà từ ngôn ngữ mẹ đẻ gửi đến tâm trí người lớn của mình.
Ngôn ngữ ảnh hưởng đến cách ta trải nghiệm không gian theo những cách mạnh mẽ và thường là thầm lặng không biết được.
Source : www.psychologytoday.com
