Cách tận hưởng thời gian rảnh đúng cách theo khoa học

Trước khi bắt đầu, bạn sẽ mô tả phong cách giải trí của mình như thế nào?

Câu hỏi này không hẳn về trang phục bạn chọn trong giờ phút thư giãn (dù “resort casual” luôn làm mình thấy hài lòng). Mà là về cách bạn hành xử khi thời gian dành cho bản thân đến, khi bạn hoàn toàn tự do chọn lựa phương thức nạp lại năng lượng cho chính mình.

A) Nhanh + Liên tục

Bạn hướng về những khoảng giải trí nhỏ, đều đặn—có thể là giây phút đọc sách giữa tuần, một thí nghiệm làm bánh vào thứ Sáu, hay cuộc đi bộ cuối tuần. Không phô trương, chỉ đơn giản là sự gắn kết đều đặn, bền bỉ.

B) Sâu Sắc + Hiếm Khi

Bạn giữ gìn năng lượng giải trí để dành cho những kỳ nghỉ dài: chuyến du lịch xa, trải nghiệm đắm chìm trong sở thích, hoặc hành trình khám phá mạo hiểm. Thời gian nghỉ của bạn có thể hiếm hoi, nhưng luôn tuyệt vời và để lại dấu ấn sâu đậm.

C) Thinh Lặng + Trống Trãi

Bạn chấp nhận nghỉ ngơi theo nghĩa đen (ở tư thế nằm hoặc ngồi thoải mái). Giải trí với bạn đồng nghĩa với việc rút lui im lặng: xem phim, lướt mạng, và luyện tập nghệ thuật cao quý của việc không làm gì cả.

D) Lửa + Địa Ngục

Bạn ngờ rằng nghỉ ngơi chính là sự suy tàn của xã hội. Giải trí là dành cho kẻ vô kỷ luật; năng suất mới là phương châm của bạn. (Tiết lộ: Có thể bạn cần bài viết này hơn ai hết.)

Nếu bạn chọn C, hãy trở lại giấc ngủ ngắn của mình—hãy coi đó là nghiên cứu cho kiếp sau.

Nếu bạn chọn D, xin hãy thận trọng. Tiếp xúc với giải trí có thể làm thay đổi niềm tin của bạn mãi mãi.

Nếu bạn chọn A hoặc B, bạn đang duy trì những thói quen giải trí mang lại lợi ích cho sức khỏe rồi đó.

Giải trí 101

Qua nhiều thập kỷ nghiên cứu, giải trí đã được chứng minh liên tục hỗ trợ sự khỏe mạnh toàn diện. Các hoạt động giải trí—được định nghĩa là “ các hoạt động ta tự chọn, mang lại niềm vui và sự hài lòng nội tại cho bản thân”—đóng góp vào sự cân bằng cảm xúc, chức năng thể chất và sự hài lòng với cuộc sống.

Các nhà nghiên cứu thường phân biệt giữa hai dạng giải trí:

1. Khoảng Thở

Đó là những khoảng nghỉ ngắn nhằm ngắt quãng căng thẳng và phục hồi sự chú ý. Ví dụ như đi bộ giữa lúc làm việc, nghỉ uống cà phê, xem một bộ phim, hay nghỉ một ngày không làm việc. Những khoảnh khắc nghỉ thoáng qua này tạm thời giảm căng thẳng và nâng cao tâm trạng ở hiện tại.

2. Khoản Hồi Phục

Đây là những hình thức nghỉ dài hơn hoặc sâu sắc hơn, mang lại lợi ích bền vững. Ví dụ như dành thời gian chất lượng bên gia đình bạn bè, hòa mình vào thiên nhiên, đắm chìm trong sở thích hoặc hoạt động giúp bạn trải nghiệm trạng thái dòng chảy, thiền định, và dành một khoảng thời gian xa rời công việc để tái tạo năng lượng hoàn toàn. Những hoạt động này giúp giảm thiểu kiệt sức lâu dài và xây dựng sức đề kháng theo thời gian.

Để đạt được sự khỏe mạnh tối ưu, ta cần cả khoảng thở lẫn khoản hồi phục. Bạn có thường xuyên thực hành cả hai dạng này không?

Thế Nào Là Tốt Hơn: Giải trí thường xuyên hay giải trí đỉnh cao?

Dù những kỳ nghỉ sâu sắc (Phong cách B) mang lại giá trị, các nghiên cứu ngày càng ủng hộ sự đều đặn trong hoạt động giải trí (Phong cách A). Nghiên cứu cho thấy rằng “những người tham gia các hoạt động giải trí thú vị thường xuyên có chức năng tâm lý và thể chất tốt hơn. Họ báo cáo cảm xúc tích cực hơn, hài lòng với cuộc sống hơn, tham gia xã hội nhiều hơn và giảm các triệu chứng trầm cảm và cảm xúc tiêu cực; họ còn có huyết áp, mức cortisol thấp hơn… và cảm nhận sức khỏe tốt hơn.”

Những phát hiện quan trọng:

• Nghiên cứu cũng phát hiện rằng “tham gia đa dạng các loại hoạt động giải trí đóng vai trò trong việc giảm thiểu tác động tâm lý tiêu cực của stress. Những người trải qua nhiều sự kiện căng thẳng trong đời nhưng thường xuyên tham gia hoạt động giải trí có mức độ tâm trạng tiêu cực và trầm cảm thấp hơn, cảm xúc tích cực, sự hài lòng và sự tham gia xã hội cao hơn so với người ít hoặc không tham gia. Điều này hài hòa với quan điểm rằng các hoạt động giải trí thú vị giúp ta ngắt quãng căng thẳng và tăng hiệu quả phục hồi.”
• Kết quả cũng chứng minh “những ai thường xuyên tham gia hoạt động vui thích trải nghiệm mức độ cảm xúc tích cực cao hơn trong cuộc sống thường nhật… Ngược lại, những người ít hoặc không bao giờ tham gia hoạt động thú vị phải dựa vào các sự kiện nâng cao tinh thần đột ngột để cảm nhận cảm xúc tích cực.”

Thông điệp: Hai chuyến du lịch đáng nhớ mỗi năm thật tuyệt vời, nhưng những phút giây giải trí nhỏ, đều đặn mới là chìa khóa bền vững cho sức khỏe của ta.

Bài kiểm tra nhanh: Hồ sơ giải trí của bạn

Các nhà tâm lý học đã phát triển Pittsburgh Enjoyable Activities Test (PEAT) để đo tần suất tham gia các hoạt động phục hồi và mối liên hệ của chúng với sức khỏe thể chất và tâm lý:

Hãy đánh giá tần suất bạn tham gia các hoạt động dưới đây trên thang điểm 6 mức:

1: Không Bao Giờ

2: Dưới Một Lần Một Tháng

3: Ít Nhất Một Lần Một Tháng

4: Ít Nhất Một Lần Một Tuần

5: Mỗi Ngày

6: Không Áp Dụng/Không Thích

Trong tháng qua, bạn dành bao nhiêu thời gian làm những việc sau:

• Thể thao
• Khoảng thời gian yên tĩnh một mình
• Tham gia câu lạc bộ, nhà thờ, hoặc nhóm giao lưu
• Sở thích cá nhân
• Đi ăn ngoài với bạn bè, người thân
• Thăm gia đình và bạn bè
• Làm những điều vui vẻ cùng người khác
• Du lịch ra ngoài thành phố
• Ở trong công viên và các không gian ngoài trời khác
• “Thư giãn” vào cuối ngày

Những gì nghiên cứu tìm thấy:

• Điểm PEAT cao hơn liên quan đến sức khỏe thể chất tốt hơn, bao gồm huyết áp và chỉ số BMI thấp hơn, mức stress thấp hơn, cùng giấc ngủ chất lượng hơn.
• Hoạt động giải trí thú vị, được đo bằng PEAT, gắn liền với các trạng thái tâm lý tích cực và có thể dự đoán kết quả sức khỏe.

Tóm lại, giải trí thú vị dự đoán tốt các kết quả sức khỏe.

Bỏ Lý Thuyết Qua Một Bên. Hãy Trải Nghiệm Nhiều Hơn.

Vậy, bạn sẽ sử dụng khoảng thời gian rảnh gần nhất của mình như thế nào? (Đọc bài viết này cũng đã là một khoảng thở. Đọc nó trong không gian ngoài trời thì gần như là liều thuốc quý rồi.)

Hãy cân bằng giữa những hoạt động hồi phục sâu sắc và những khoảng thở ngắn trong ngày, và phấn đấu đạt điểm cao hơn trên những mục PEAT mà bạn thấy hứng thú. Chậm mà chắc sẽ giúp ta chiến thắng trong cuộc đua giải trí, và cũng là niềm an ủi khi ta không có điều kiện cho một chuyến nghỉ dưỡng dài ngày ở Địa Trung Hải. Một tách cà phê đúng lúc với người bạn thân cũng là khởi đầu tuyệt vời cho một cuộc sống giải trí đầy ý nghĩa.