Cách đây vài năm, khi mình và vợ, Linda, đưa hai con gái sinh đôi lên đại học, mình bước vào nhà mà cảm thấy nhớ nhà ngay trong chính tổ ấm của mình. Không chỉ là cảm xúc với con cái, mà tất cả mối quan hệ của mình dường như bị rạn nứt. Mình vừa mất cha, đang dần xa cách với mẹ, mối quan hệ hôn nhân cần được đàm phán lại, còn tình bạn thì phải xây dựng lại từ đầu.
Mình không phải người duy nhất: Mọi người xung quanh đều khao khát kết nối và cảm thấy như mình đã bỏ rơi người thân để chạy theo màn hình điện tử.
Mình đã đi tìm giải pháp và phát hiện ra một câu chuyện bất ngờ đang hiện hữu ngay trước mắt: sự hồi sinh của nghi lễ.
Trong khi đại dịch cô đơn đã kéo dài một thế hệ, người Mỹ đang sáng tạo ra những cách kết nối thực sự đáng kinh ngạc. Chán ngán sự cô lập, chia rẽ và bão hòa kỹ thuật số, họ tìm đến nghi lễ — những hoạt động tập thể, tự nguyện, gắn kết chúng ta lại với nhau vì mục đích chung. Hằng ngày, từ thế hệ Boomers đến Gen Z, mọi người đang tái tạo cách thức ghi dấu cuộc sống, tình yêu, sức khỏe và gia đình — và đồng thời hình thành nên những cộng đồng phát triển mạnh mẽ.
Làn sóng ý nghĩa tập thể này có thể là cơ hội tốt nhất của chúng ta để chống lại các thuật toán chia rẽ và những mối quan hệ giả tạo do các công ty công nghệ lớn tạo ra. Và mỗi người, dù xuất thân thế nào, đều có thể tham gia.
Sự Hồi Sinh Của Nghi Lễ
Nghi lễ chính là chất keo gắn kết xã hội. Chúng ta có đến 300.000 năm bằng chứng cho thấy khi con người trải qua các chuyển giao tập thể, họ tổ chức những buổi lễ chung, từ đặt tên trẻ sơ sinh đến đám cưới và lễ tang. Thế nhưng ngày nay, nhiều nghi lễ này đã bị lãng quên. Liệu sự mất mát này có thể được đảo ngược không?
Để tìm câu trả lời, mình đã dành ba năm qua tham dự — và hòa mình vào — các nghi lễ cuộc đời tại 16 quốc gia trên sáu châu lục: một buổi rửa tội tập thể ở Vatican, nghi thức mài răng của tuổi vị thành niên ở Bali, tắm rừng ở Chile, sáu đám cưới ở Las Vegas, và mười lễ tang tại Ireland. Mình cũng đã phỏng vấn hàng trăm nhà thiết kế nghi lễ hàng đầu và đọc hơn 500 nghiên cứu học thuật về cách nghi lễ giúp ta bình tâm khi đang căng thẳng, đồng bộ nhịp tim khi ta sợ hãi, và liên kết chúng ta với nhau khi cùng ăn mừng hoặc thương tiếc.
Bên cạnh sự suy giảm của các nghi lễ truyền thống trong đời sống, mình cũng nhận ra một sự hồi sinh đáng kinh ngạc trong các nghi lễ phi truyền thống. Chỉ một vài ví dụ nhỏ cũng cho thấy phạm vi rộng lớn: tiếng chuông kết thúc đợt hóa trị, lễ tốt nghiệp phòng chăm sóc đặc biệt sơ sinh, ngày kỷ niệm chiến đấu với ung thư, ngày kỷ niệm cai nghiện, nghi lễ giải tỏa chấn thương tâm lý, lễ nhận con nuôi, trợ tử cuối đời, lễ chia tay công ty, vũ hội cha và con gái, prom dành cho mẹ, câu lạc bộ hét to, và những kỳ tĩnh tâm im lặng.
Nhiều nghi lễ mới này còn bao hàm những nỗi đau gia đình kín cổng cao tường. Missy Holliday, một y tá ở Ohio đã mất chị gái DeeDee trong một tai nạn xe hơi, đã bị sốc bởi cách các bác sĩ xử lý việc hiến tạng của DeeDee một cách vô cảm, nên cô đã sáng tạo ra một nghi lễ gọi là đi bộ vinh danh, giúp các gia đình tìm thấy ý nghĩa để vững lòng trong thời điểm đau đớn đó. Khi người thân đưa người đã khuất đến phòng phẫu thuật, được đồng hành bằng ca khúc yêu thích, các nhân viên bệnh viện xếp thành hàng dọc hành lang với nến không cháy. Ngày nay, tất cả 50 nhóm hỗ trợ người hiến tạng ở Mỹ đều tổ chức các đi bộ vinh danh, với 250 triệu lượt xem trên YouTube.
Còn nhiều nghi lễ khác lại gợi mở cách kết nối sáng tạo với thiên nhiên, ví dụ như tắm rừng — một trải nghiệm ngoài trời tập thể bắt nguồn từ Nhật Bản, đã lan rộng ra ít nhất 70 quốc gia với những lợi ích từ tăng năng lượng, nâng cao hệ miễn dịch đến giảm lo âu và trầm cảm, tất cả được ghi nhận trong 143 bài báo khoa học đã được bình duyệt trên phạm vi 300 triệu người.
Bản Thiết Kế Của Sự Gắn Kết Con Người
Mục tiêu của mình trong suốt quá trình nghiên cứu là tìm ra những điều đơn giản mà ai cũng có thể làm để tạo nên những buổi tụ họp thành công — một bản thiết kế gắn kết con người. Bước quan trọng nhất là bạn phải cho phép mình chăm sóc các nhóm mà mình đang thuộc về. “Chỉ đơn giản là con người, bạn đã là một chuyên gia trong việc tạo dựng nghi lễ,” nhà tâm linh và lãnh đạo người Tây Phi Malidoma Patrice Somé đã viết như vậy.
Khi bạn đã có niềm tin đó, những buổi tụ họp nghi lễ thành công cần ba yếu tố: một sự khai mở gây ấn tượng, một kế hoạch hòa bình, và một khoảnh khắc hy vọng.
Sự khai mở gây ấn tượng. Nghi lễ cần không gian thiêng liêng. Trò chơi có sân cỏ, rạp xiếc có vòng diễn, vở kịch có sân khấu. Những nghi lễ, cũng giống như các mối quan hệ, cần ranh giới: lửa, nước, nến, tinh thể. Khi mọi người bước vào tập thể, mục tiêu là xác định áp lực đang tồn tại, sau đó đặt ra ý định. Nếu buổi tụ họp là niềm vui, mục đích có thể là ăn mừng và múa hát; nếu là lúc để đau buồn, ta sẽ dành sự cảm thương hoặc than khóc. Ở những nghi lễ làm mới gần đây mình tổ chức tại TED và LinkedIn, mình đã phát nến cho khách và hỏi họ điều gì đã đưa họ đến đây.
Kế hoạch hòa bình. Nghi lễ đòi hỏi sự thỏa hiệp. Mọi nghi lễ đều tạo ra mâu thuẫn — người thì muốn đám cưới lớn, người lại thích nhỏ; người muốn đau buồn một mình bên mèo, người lại chọn đám tang hoành tráng. Một chức năng lớn của nghi lễ là điều hòa những bất đồng đó. Dù nghe có vẻ thực tế, nghi lễ là tập dượt cho sự thỏa hiệp. Bạn cần một kế hoạch hòa bình. Và để làm điều đó, mình gọi đó là bốn điều gì đó: cái cũ, cái mới, cái mượn, và cái của bạn. Những nghi lễ thành công nhất là sự cân bằng giữa truyền thống và tiến bộ, thích nghi và cá nhân hóa.
Một khoảnh khắc hy vọng. Cuối cùng, nghi lễ cần để lại cho mọi người cảm giác hy vọng. Giống như các nhà tâm lý học đã chỉ ra rằng bạn không thể đạt được trạng thái khỏe mạnh nhất nếu không hình dung “bản thân tốt nhất có thể” của mình, nghi lễ cũng là sự hiện thân của “bản thân tốt nhất có thể.” Một nhà thiết kế nghi lễ trẻ từng kể với mình về một nghi lễ cắt bỏ vú mà cô dẫn dắt cho bạn mình. “Tôi luôn lắng nghe hai điều,” người thiết kế nói, “Niềm hy vọng lớn nhất và nỗi sợ hãi nhiều nhất. Mục đích của nghi lễ là biến nỗi sợ thành hy vọng.” Trong các nghi lễ mà mình từng tổ chức, mình đã yêu cầu mọi người viết hy vọng của họ cho tương lai lên một tảng đá, rồi úp nó vào giữa vòng tròn. Mọi người sẽ lấy tảng đá của người khác, đọc to hy vọng đó, rồi mang về nhà. Bằng cách này, chúng ta đã tạo nên một mạng lưới hy vọng cho tương lai.
Sự hồi sinh nghi lễ đã trở thành một lực lượng toàn cầu bởi vì nó kết nối tôn giáo, phi tôn giáo, và những người “không theo tôn giáo nhưng có tâm linh”; nó nối liền già trẻ; nó vượt qua giới tính. Nhưng quan trọng nhất, nó cung cấp bản đồ chỉ đường để chống lại các thuật toán chia rẽ và những mối quan hệ giả tạo luôn nằm trong túi của chúng ta mỗi ngày.
Chúng ta ngày càng đứng trước sự lựa chọn: ảo hay nghi lễ, URL hay đời thật (IRL).
Nghi lễ có thể không phải là hy vọng cuối cùng của chúng ta, nhưng đó có thể là hy vọng tốt nhất.
Hãy chọn nghi lễ. Con đường trở về nhà.
Source : www.psychologytoday.com
