Có một nghiên cứu gần đây được đăng trên tạp chí Journal of Macromarketing đã chỉ ra một điều thật thú vị: những người chọn lối sống giản đơn tự nguyện – nghĩa là họ cố ý tiêu dùng ít hơn và dựa nhiều hơn vào kỹ năng của bản thân – thường cảm thấy hạnh phúc hơn và có ý nghĩa sống rõ ràng hơn.
Qua khảo sát một nhóm người tiêu dùng tại New Zealand, nghiên cứu nhận thấy rằng những ai chọn cuộc sống đơn giản thường có mức độ hạnh phúc cũng như mục đích cuộc đời sâu sắc hơn hẳn. Đặc biệt, từ “đơn giản” được dùng thay vì những từ như “dễ dàng” hay “tiện lợi”. Và chính điểm này lại nói lên tất cả – đơn giản không có nghĩa là dễ, cũng không đồng nghĩa với sự thuận tiện.
Điều này cho chúng ta thấy câu chuyện hoàn toàn trái ngược với những gì xã hội hiện đại đang truyền tải. Có thể sự an yên thực sự chỉ bắt rễ khi ta chấp nhận thiếu vắng sự thoải mái, khi ta ngưng tạo khoảng trống cho những điều thật sự đáng giá. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: chúng ta đang sống trong một nền văn hóa tôn thờ sự dễ dàng hơn mọi thứ. Giao hàng nhanh hơn, mua hàng chỉ bằng một cú click, các công cụ kỹ thuật số làm phẳng mọi góc cạnh khó khăn trong cuộc sống hằng ngày của ta.
Nghiên cứu này vì thế như một lời cảnh báo cho cuộc sống bị điều khiển bởi trí tuệ nhân tạo: cuộc sống càng tiện lợi, thì con người lại càng cảm thấy không hài lòng hơn. Tin vui là nó cũng đưa ra lời gợi mở, rằng hạnh phúc có thể nằm ở việc ta không phải tinh giản hết thảy mà là chọn cho mình một chút sự bất tiện có chủ ý.
Đây không phải là cuộc sống khắc khổ hay từ bỏ tất cả. Đó chỉ là sự lựa chọn rằng “đủ” đôi khi còn tốt hơn “nhiều hơn”. Và khi ta quyết định như thế, ta cũng đang chuyển hướng thời gian và tâm sức vào những điều thật sự sâu sắc: sự kết nối, sự phát triển và ý nghĩa sống.
Có hai thay đổi nhỏ, rất thực tế, mang tinh thần giản dị này trong đời sống hằng ngày mà mình tin sẽ giúp bạn hạnh phúc hơn nhiều.
1. Đơn giản hóa dòng tin trên mạng xã hội
Mạng xã hội tốt nhất là khi nó giữ cho ta thông tin và cảm hứng. Nhưng thực tế, nhiều lúc nó lại làm ngược lại. Mình nghĩ hầu hết chúng ta đều trải qua cảm giác hụt hơi, như thể thế giới đang chạy nhanh hơn khả năng ta theo kịp, và mạng xã hội còn làm cảm giác đó dâng lên mạnh thêm.
Thống kê cũng chỉ ra điều này là có thực, không chỉ là cảm giác. Một nghiên cứu năm 2023 của nhà khoa học Lea Reis nêu bật rằng cuộc sống lung linh được trình bày trên mạng xã hội của các “influencer” chính là nguyên nhân tạo ra hiện tượng gọi là “căng thẳng công nghệ” (technostress).
Hình ảnh bóng bẩy và nội dung được chỉnh sửa kỹ lưỡng thường thổi phồng thực tế, kích hoạt cảm xúc tiêu cực, thậm chí dẫn tới trầm cảm khi ta vô thức so sánh mình với những cuộc sống “giả lập” ấy.
Vấn đề còn nằm ở sự thiếu tinh tế. Mạng xã hội đâu được sinh ra để thưởng thức sự tế nhị. Một bài đăng ca ngợi tinh thần vượt cạn sau một cuộc marathon có thể biến thành một bài khác cho rằng năng lực ấy là biểu hiện của ám ảnh hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Tất cả vừa rối rắm vừa làm người ta kiệt sức.
Sự phức tạp này càng thêm nặng nề khi các bối cảnh bị bóp méo, phải tuân theo thuật toán của nền tảng – thuật toán mà bản chất chỉ là tăng tương tác, không phải để thấu hiểu. Qua thời gian, điều này làm thế giới hiện lên trong mắt ta vừa quá tải vừa chia rẽ, không còn khoảng lặng để ta tự suy gẫm.
Để bắt đầu cải thiện, không nhất thiết ta phải từ bỏ mạng xã hội hoàn toàn, trừ khi bạn là người thật sự cần “cai nghiện” một cách cứng rắn. Nếu không, việc chọn lọc dòng tin một cách có ý thức là bước đầu tuyệt vời. Mình có vài gợi ý như sau:
- Bắt đầu thu hẹp lại. Chọn lọc những nguồn tin bạn thực sự tin tưởng, những người mang lại thông tin, cảm hứng hay chất lượng cuộc sống tích cực. Chất lượng hơn số lượng nên là kim chỉ nam.
- Đặt ra giới hạn để không bị ngập chìm. Tạo ra thời gian duyệt tin cố định, để phản chiếu và kiểm soát sự chú ý thay vì để dòng tin chi phối bạn. Sau mỗi lần tương tác, hãy dừng lại và tự hỏi “Nội dung này có còn kết nối được với mình không hay chỉ là sự hào nhoáng nhất thời?” Nếu không, đừng ngần ngại bỏ theo dõi hay xoá mà không phải gánh chịu cảm giác tội lỗi.
2. Tự làm thay vì cứ mua
Nghiên cứu về vật chất chủ nghĩa và việc mua sắm bốc đồng minh họa rõ ràng quan hệ mật thiết giữa hai thói quen này. Khi khảo sát gần 400 người tiêu dùng, nhóm có xu hướng mua sắm bốc đồng cao cũng có mức độ trầm cảm và coi trọng vật chất rất lớn.
Điều này cho thấy “nhiều hơn” chưa chắc đã làm người ta yên lòng, dù đó là mua sắm online lúc nửa đêm, hay các gói dịch vụ không giới hạn. Khi mọi ham muốn được thỏa mãn dễ dàng và ngay lập tức, kết quả không phải là niềm vui nhiều hơn mà chỉ là bừa bộn thêm, cả về vật chất lẫn tinh thần.
Chúng ta cũng nên cân nhắc cái giá ẩn của sự tiện lợi quá mức đó. Mỗi gói dịch vụ mới lại là một hóa đơn cần thanh toán. Mỗi đơn hàng lại thêm mớ đồ đạc vật lý phải xử lý hoặc vứt đi. Ngay cả những ứng dụng được dùng để giúp ta giải quyết việc nhà cũng đòi hỏi một phần chú ý riêng. Vậy nên, những thứ tưởng như giúp đơn giản lại đôi khi làm cuộc sống phức tạp thêm.
Giải pháp nghe có vẻ đơn giản nhưng đòi hỏi thói quen luyện tập: mua ít hơn, làm nhiều hơn. Chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ mọi tiện nghi, mà là cố gắng sống tối giản trong tư duy lẫn hành động.
Thay vì luôn mua bánh mì sẵn, hãy thử làm nó. Thay vì bấm “thêm vào giỏ” khi đồ vật hỏng, hãy thử tự sửa. Những hành động nhỏ bé của sự tự tạo ra điều gì đó cho bản thân mang đến cảm giác làm chủ mà chẳng món hàng nào có thể thay thế.
Quan trọng nữa là việc mua ít đi cũng tạo không gian cho những điều vượt ra ngoài năng suất. Nó mở ra khoảng trống cho sự buồn chán, thứ thường chính là mầm mống của sáng tạo. Không gian cho kết nối; để trò chuyện, chia sẻ hay đơn giản là hiện diện cùng nhau mà không bị phân tâm bởi việc tiêu thụ không ngừng.
Như vậy, sự lựa chọn “làm thay vì mua” không hẳn là tự bỏ mình, mà là sự giải phóng chính mình. Rời khỏi phòng bọc đệm của sự tiện lợi, ta lại bước vào cuộc sống dệt nên từ những tầng sâu của ý nghĩa.
Bài viết này cũng xuất hiện trên Forbes.com.
Bài dịch từ : psychologytoday.com
