Là một loài xã hội sâu sắc, việc giao tiếp với nhau đối với chúng ta là điều tự nhiên và diễn ra liên tục. Chúng ta làm điều đó hằng ngày và thường xem nhẹ sự phức tạp đằng sau nó. Tuy nhiên, khoa học mới chỉ bắt đầu hé lộ mức độ tinh vi và đa tầng của tương tác con người.
Thực tế, chúng ta thường đánh giá quá cao việc mình có thể hiểu nhau đến mức nào.
“Càng nghiên cứu về tương tác xã hội, mình càng ngạc nhiên rằng nó lại vận hành một cách kỳ diệu như vậy!” – đó là lời của Leonhard Schilbach, một bác sĩ tâm thần, nhà thần kinh học, và giáo sư tại Đại học Ludwig-Maximilians ở Đức. Anh ấy nghiên cứu các cơ chế hành vi và thần kinh của tương tác xã hội thực thời gian, vừa trong một bộ não, vừa giữa các bộ não tương tác – một lĩnh vực gọi là thần kinh học người thứ hai.
Trong chuỗi giao tiếp giữa hai bộ não, luôn có thể xuất hiện trục trặc, gây ra những đau khổ. Chúng ta cảm nhận điều này trong cuộc sống thường nhật cũng như chứng kiến trên sân khấu thế giới. Như Khalil Gibran từng viết, “Giữa những lời đã nói không có ý, và những ý không được nói ra, phần lớn tình yêu bị mất đi.” Schilbach thấy bóng dáng của “tình yêu bị mất” ấy trong công việc trị liệu tâm lý của mình, nơi anh giúp khách hàng nhìn lại và hàn gắn những mảnh vỡ của những hiểu lầm trong quá khứ.
Công việc của Schilbach đã thay đổi cách anh tiếp cận những tương tác hàng ngày. Anh trở nên thận trọng và giữ chừng mực hơn, luôn tìm kiếm phản hồi để đảm bảo giao tiếp được thành công thực sự. Anh cũng rất trân trọng những cuộc chạm mặt nhỏ bé. Bộ não mong đợi kết nối, vì nó được thiết kế để thưởng cho sự kết nối đó. Những kết nối ý nghĩa không nhất thiết phải là những cuộc trò chuyện dài dòng hay sâu sắc. Bộ não chúng ta cũng thích thú những khoảnh khắc chung ngắn ngủi: được nhìn thấy, được phản hồi, được công nhận. “Mình luôn chú ý tới những khoảnh khắc đó trong cuộc sống mỗi ngày,” Schilbach chia sẻ, “bởi tầm quan trọng của chúng thì không thể phóng đại.”
Dưới đây là năm hiểu biết từ thần kinh học về tương tác xã hội do Schilbach chia sẻ.
Chú ý cùng nhau là phần thưởng cho bộ não
Schilbach nghiên cứu vai trò của hành vi ánh mắt trong tương tác xã hội. Được người khác nhìn, giao tiếp bằng mắt, và chia sẻ sự chú ý là những viên gạch nền tảng của kết nối con người và là tín hiệu mạnh mẽ đối với bộ não, anh nói.
Trong các thí nghiệm, Schilbach cùng đồng nghiệp sử dụng thuật toán máy tính để lập trình các biểu cảm mặt phản ứng thời gian thực với chuyển động mắt của người tham gia trong máy quét MRI. Mục tiêu là tái tạo trải nghiệm được nhìn thấy và được phản hồi. Thiết lập này cho phép họ khám phá tương quan thần kinh của chú ý chung—trạng thái mà cả hai cùng tập trung vào cùng một đối tượng.
Nghiên cứu của Schilbach chỉ ra rằng ngay cả những tương tác ánh mắt tối thiểu cũng kích hoạt mạnh mẽ các vùng não liên quan đến phần thưởng, và phản ứng đó diễn ra rất nhanh. Chỉ cần nhận ra người khác đang nhìn cùng một điều, cảm nhận rằng mình “đồng điệu” chính là một phần thưởng tự thân. Theo Schilbach, phát hiện này chỉ ra nền tảng sinh học của động lực con người muốn kết nối và chia sẻ trải nghiệm.
“Bộ não chúng ta được lập trình để củng cố khuynh hướng này,” anh nói. “Nó như một liều thuốc chống cô đơn tự nhiên. Não mình luôn cố gắng đảm bảo rằng mình đang chia sẻ cùng trải nghiệm về thế giới.”
Khi giao tiếp, bộ não chúng ta hòa nhịp cùng nhau
Lớn lên trong một gia đình nhạc sĩ, Schilbach đã luôn bị mê hoặc bởi sự tương đồng giữa giao tiếp xã hội và âm nhạc.
“Âm nhạc sống trong không gian giữa sự hòa nhịp và lệch nhịp,” anh nói, “và tương tác xã hội dường như cũng theo những nguyên tắc tương tự.”
Thực tế, một khám phá quan trọng từ thần kinh học xã hội là giao tiếp của con người diễn ra đồng hành với sự đồng bộ thần kinh—sự tương đồng trong hoạt động não và sự hòa hợp giữa các mạng lưới thần kinh. “Khi mình cố gắng truyền đạt điều gì đó, về bản chất là mình muốn đưa bộ não bạn vào trạng thái giống mình,” Schilbach nhận xét. Các nghiên cứu cho thấy khi sự hòa hợp này xảy ra, hai bên sẽ dễ cảm thấy thấu hiểu nhau và đánh giá cuộc tương tác thành công hơn.
Hơn nữa, vì các bộ não tương tác liên tục dự đoán hành động của nhau, sự đồng bộ có thể đơn giản hóa quá trình dự đoán tương hỗ này. “Bộ não người kia càng giống mình thì mình càng dễ tiên đoán chuyện sẽ xảy ra tiếp theo,” Schilbach giải thích.
Khi bộ não hòa nhịp: tình bạn và trị liệu tâm lý
Các mối quan hệ của chúng ta có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sự hòa nhịp thần kinh. Ví dụ, những người gần gũi hơn trong một mạng xã hội thường có những phản ứng não tương đồng hơn khi cùng xem một đoạn video trong máy quét. “Khoảng cách xã hội càng gần thì hoạt động thần kinh của họ càng tương đồng,” Schilbach cho hay.
Đáng chú ý, các nghiên cứu cũng gợi ý rằng những người có phản ứng thần kinh giống nhau (“đồng điệu thần kinh”) dễ trở thành bạn bè theo thời gian. Điều này minh chứng xu hướng tự nhiên của con người là kết bạn với những người “cùng nhìn thế giới theo cách tương tự.”
Trong môi trường trị liệu, chất lượng mối quan hệ giữa nhà trị liệu và bệnh nhân là yếu tố then chốt dự báo hiệu quả điều trị. Các nhà nghiên cứu đo lường sự đồng bộ về hành vi bằng cách quan sát sự hòa hợp trong những chuyển động như gật đầu, hướng cơ thể và mẫu chú ý của hai người, đặc biệt trong những khoảnh khắc giao tiếp bằng mắt hay chú ý chung. “Những cặp đôi thiết lập đồng bộ mạnh mẽ hơn thường đạt kết quả tốt hơn,” Schilbach nói.
Tại sao kết nối lại mang lại cảm giác dễ chịu—chia sẻ thế giới của mình
Khi bạn và ai đó cùng chia sẻ một khoảnh khắc—chẳng hạn như cùng nhau ngạc nhiên trước vẻ đẹp của thiên nhiên hay cùng cười một câu chuyện cười—tại sao bạn lại thấy cảm giác đó thật dễ chịu và ấm áp?
Theo Schilbach, một lời giải thích là sự chú ý chung cho phép chúng ta thoáng nhìn vào thế giới quan của nhau.
“Chúng ta trải nghiệm một trạng thái tam giác: mình ở đây, bạn ở đây, và có một điều gì đó trong thế giới mà chúng ta cùng hướng tới,” anh giải thích.
Cơ chế phần thưởng của não phản ứng mạnh với cấu hình này, khích lệ chúng ta tìm kiếm và trở lại những khoảnh khắc như vậy. Ngoài phần thưởng, sự chú ý chung còn kích hoạt mạng lưới lý giải tâm trí của não, giúp ta hiểu quan điểm người khác. Thế giới trong mắt họ ra sao? Họ có nhìn thấy điều mình đang nhìn? Có nhận ra những chi tiết mà mình chưa để ý? Điều đó báo hiệu cho ta rằng thế giới nội tâm của người kia cũng quan trọng, Schilbach nói.
Trạng thái này không chỉ là về kết nối, anh bổ sung, mà còn là về trân trọng và học hỏi từ sự khác biệt.
“Những quá trình thần kinh tinh vi được khởi động chỉ vì hai người cùng nhìn vào một điều gì đó trong tích tắc. Điều này nhấn mạnh bản chất xã hội sâu sắc của con người. Ngay cả những khoảnh khắc chú ý chung thoáng qua cũng để lại dấu ấn bền lâu trong não chúng ta.”
Đừng xem nhẹ sự thấu hiểu
Schilbach đưa ra lời khuyên về kết nối: Trước tiên, hãy mở lòng với các tương tác xã hội. Chúng mang lại lợi ích cho tuổi thọ cũng như sức khỏe tinh thần và thể chất.
Thứ hai, đừng xem thường giao tiếp. Hãy dành thời gian không chỉ để lắng nghe mà còn để kiểm tra xem sự thấu hiểu của mình có đúng với ý định của người kia hay không. Vốn đã có quá nhiều điều đáng đặt cược. Đôi khi, thậm chí còn hơn cả tình yêu đã mất. Như Guy de Maupassant từng viết, “Chính những cuộc đời ta gặp gỡ làm cho cuộc sống trở nên đáng sống.”
Rất cảm ơn Leonhard Schilbach vì những thời gian và chia sẻ quý giá. Ông là giáo sư tâm thần học tại Đại học Ludwig-Maximilians Munich và là trưởng khoa Tâm thần học Tổng quát 2 tại LVR-Klinikum Düsseldorf.
Source : www.psychologytoday.com
