Nếu có một điều mà con người mình thực sự giỏi, thì đó chính là việc tìm ra vô vàn cách thức mới lạ để… lãng phí cuộc đời mình.
Dù là lướt TikTok không ngừng nghỉ, chăm chút cho bản lý lịch xin việc mà chưa chắc mình đã muốn làm, hay sắp xếp nhà cửa cho đến mức hoàn hảo như trong Pinterest trong khi khách duy nhất xuất hiện chỉ là con nhện lặng lẽ giăng tơ ở góc tường, mình cứ khăng khăng lẫn lộn giữa sự bận rộn và sự sống động. Nhưng tất cả những thứ đó đều không thấm thía bằng “kẻ đánh cắp thời gian” lớn nhất mà ta tự tạo: niềm tin mãnh liệt rằng cuộc đời thật sự, cuộc đời mà ta đang dốc sức chuẩn bị, sẽ bắt đầu… vào một ngày mai nào đó.
Các nhà tâm lý gọi đó là “ảo tưởng chờ đợi thời điểm chín muồi” – một thuật ngữ mà nhà nghiên cứu Harvard, Tal Ben-Shahar, đặt ra để miêu tả niềm tin rằng hạnh phúc và sự viên mãn sẽ xuất hiện sau khi ta đạt được một cột mốc nào đó. Tốt nghiệp rồi, thăng chức rồi, gặp được người ấy rồi – tất cả chỉ là những câu chuyện ta tự thuyết phục mình rằng cuộc sống thực sự bắt đầu sau dấu phẩy tiếp theo, chứ không phải tại dấu chấm hiện tại.
Phần lớn chúng ta đều quen thuộc với cái bẫy này đến mức hôm nay có thể chỉ là phòng chờ để đợi ngày mai đến.
Vậy thì, khi tuần mới bắt đầu, sao mình không cho phép bản thân mình được sống ngay hôm nay, thay vì chờ đợi điều gì đó “đến lúc” mới sống?
Tại sao bộ não mình lại thích “để mai rồi tính”?
Không phải lỗi của bạn đâu khi bộ não vẫn không ngừng theo đuổi cái kế tiếp. Đó là cách tiến hóa dạy cho nó như thế, và bên trong đó có lý do chính đáng.
Hàng ngàn năm qua, sự bằng lòng và tự mãn có thể là điều nguy hiểm đến tính mạng. Những người giữ được sự sống và để lại cho ta hôm nay chính là những người biết dự đoán chính xác mối đe dọa kế tiếp cũng như những cơ hội sắp tới. Cốt lõi bên trong ta là hậu duệ của những nhà hoạch định không bao giờ thỏa mãn, luôn khao khát những điều tiếp thêm sức mạnh để tồn tại.
Vấn đề là cái chất xúc tác từng giữ cho tổ tiên mình an toàn nay lại khiến ta bồn chồn không thôi.
Nghiên cứu cho thấy dopamine – hóa chất phần thưởng của não – không phải đạt đỉnh khi ta nhận được phần thưởng, mà chính là lúc ta mong đợi phần thưởng ấy. Sự chờ đợi từng giúp tổ tiên mình lên kế hoạch cho những mùa đông khắc nghiệt, nhưng ngày nay nó khiến ta cứ ôm quá nhiều email chưa đọc và không ngừng đặt ra “thêm một mục tiêu nữa” để rồi cảm thấy trọn vẹn (Schultz, 2015).
Bộ não mình được cấu tạo để thèm khát lời hứa hẹn của “ngày mai,” dù ta biết rằng “ngày mai” ấy chẳng bao giờ thực sự đến. Nghiên cứu về “bánh xe hedon” – cái bánh xe chạy mãi không dừng – chỉ ra rằng ngay cả những sự kiện trọng đại đời người như cưới xin hay trúng số cũng chỉ tăng hạnh phúc trong chốc lát, rồi ta lại nhanh chóng trở về điểm xuất phát và bắt đầu những cuộc đua mới để tìm kiếm thành tựu tiếp theo (Brickman & Campbell, 1971).
Cái đã giữ tổ tiên mình bình an không hề làm ta thỏa mãn, và sống trong sự chờ đợi liên tục chẳng khác gì bỏ qua những điều ta có ngay lúc này để rượt đuổi một ảo ảnh xa vời.
Chính lúc này, bộ não lý trí chậm hơn và có chủ đích hơn – cái được gọi là Hệ thống 2 – cần nhập cuộc để viết lại câu chuyện và nhắc nhở ta: sống không phải là chuẩn bị, mà là tham gia.
Vậy tuần này, hãy tạo ra một cuộc phản kháng nhỏ với nền tảng tiến hóa của bạn, chọn sự có mặt thay vì việc đoán trước.
Làm thế nào để thách thức huyền thoại của sự sẵn sàng?
Việc tin vào ảo tưởng “phải đợi đến lúc chín muồi” rất dễ xảy ra, vì hầu hết mọi thứ trong cuộc sống hiện đại đều tiếp tay nuôi dưỡng nó. Ta dành thời gian đầu đời chạy theo điểm số để vào được trường kế tiếp, rồi chạy theo công việc để có thu nhập cho cuộc sống ổn định, rồi chạy theo sự an toàn để cuối cùng “bắt đầu sống” theo cách ta mong muốn.
Mỗi cột mốc hứa hẹn một sự khởi đầu mới, nhưng thực chất chỉ là đặt lại chiếc đồng hồ.
Ý thức được thói quen này là điểm khởi đầu, nhưng chưa đủ.
Vì nếu ta chỉ dừng lại ở việc nhận ra, ta chỉ đang làm cho sự tỉnh thức trở nên hình thức – nói ra những câu đúng đắn mà không đi cùng với sự thay đổi mình thực sự cần.
Phù phép kỳ thực ở hành động, và nơi khởi đầu đơn giản nhất chính là cách ta trò chuyện với chính mình.
Hãy bắt đầu để ý đến những câu nói mình thốt ra về cuộc sống của mình.
Khi nghe mình nói “sau khi tôi…” hay “khi tôi…”, hãy dừng lại và thử hỏi bản thân một câu hỏi khác: Mình có thể tận hưởng điều gì trên hành trình này hôm nay? Mình sẽ nhớ điều gì ở hôm nay khi mình đến đích?
Tiếp theo, hãy làm cho những điều tốt đẹp của ngày hôm nay trở nên rõ ràng hơn—chỉ bằng cách chú ý đến nó.
Một nghiên cứu ở Harvard với hơn 2.200 người lớn cho thấy chúng ta dành gần một nửa thời gian thức dậy để suy nghĩ về điều gì đó khác nơi mình đang có mặt, và sự lơ đãng này dự báo cho hạnh phúc thấp hơn rõ rệt (Killingsworth & Gilbert, 2010).
Một cách đơn giản để luyện tập chính là “bài kiểm tra khi nằm trên giường chết,” hỏi bản thân rằng phần nào của ngày hôm nay, bạn sẽ sẵn sàng đặt tất cả những gì mình có để sống lại dù chỉ một khoảnh khắc trước khi mọi thứ kết thúc.
Là một người cha/mẹ trẻ, mình thấy rõ những lần thức dậy lúc 4 giờ sáng, những hạt ngũ cốc rơi vãi không còn cảm giác là sự gián đoạn nữa, mà trở thành những giây phút thực sự đáng sống nhất.
Bạn cũng có thể nhìn về phía sau thay vì mãi hướng về phía trước để tìm kiếm kết quả tương tự.
Hãy nghĩ về phiên bản của bạn cách đây 10 năm – liệu người đó sẽ cảm thấy thế nào nếu được bắt đầu với tất cả sự thông thái và nguồn lực bạn đang có giờ đây? Với họ, bạn chính là phiên bản mà họ từng mơ ước, có thể còn hơn thế nữa. Hãy nhận ra rằng bạn đã thực sự đến nơi, bạn đã “đến nơi” rồi, dù có nhận ra hay không.
Cuối cùng, hãy bắt đầu luyện tập sự an nhiên thay vì truy đuổi những màn pháo hoa rực rỡ của hạnh phúc.
Các nghiên cứu về lòng biết ơn chỉ ra rằng khi đều đặn ghi nhận những điều mình biết ơn mỗi tuần, con người trở nên hạnh phúc và lạc quan hơn đáng kể theo thời gian (Emmons & McCullough, 2003). Huyền thoại “đến lúc chín muồi” ăn mòn bởi niềm tin rằng niềm vui phải lớn lao, phải rầm rộ. Thực tế, phần lớn sự an yên đều nhẹ nhàng và yên tĩnh.
Bắt đầu từ hôm nay, hãy neo mình vào những chi tiết làm đời sống đáng giá—từ mùi cà phê mới pha cho đến chiếc đuôi vẫy mừng chào đón bạn khi về nhà—với nhận thức rằng những khoảnh khắc nhỏ bé này là mảnh ghép tạo nên bức tranh toàn cảnh cuộc đời mình.
Và hãy tin rằng khi ngày mai cuối cùng cũng đến, nó sẽ không đặc biệt hơn những gì bạn đang nắm giữ ngay hôm nay, trong hiện tại.
Bài dịch từ : psychologytoday.com
