Khi chúng ta cảm thấy lo lắng hay quá tải, phản xạ đầu tiên thường là cố gắng suy nghĩ để thoát khỏi trạng thái ấy. Mình phân tích vấn đề, suy ngẫm không ngừng, và cố gắng dùng lý trí để tìm lại sự bình yên. Thế nhưng, khoa học thần kinh hiện đại đã khám phá ra một chân lý sâu sắc: bạn không thể chỉ dùng suy nghĩ để vượt qua cái tôi lo âu. Bạn phải nhìn để thoát khỏi nó.
Mình đã trải qua điều này một cách trực tiếp. Mình nhớ về một trong những khoảng thời gian khó khăn nhất trong đời, khi người mà mình nghĩ sẽ đi cùng ta suốt cả cuộc đời lại quyết định rời bỏ. Mọi thứ trước đó có vẻ suôn sẻ, và mình đã háo hức chờ đợi tương lai. Thế nhưng bỗng chốc, tương lai mà mình đã vẽ ra biến mất, và cảm giác tuyệt vọng dâng trào. Mình mất ngủ, không thể nào suy nghĩ ra cách thoát khỏi nỗi đau đó.
Nhưng vào những giờ đầu của buổi sáng hôm ấy, có một điều gì đó thay đổi. Một nhận thức sâu sắc tràn ngập mình — cảm giác kết nối thiêng liêng với Vũ trụ — và nó cho mình biết rằng mình sẽ ổn thôi. Mình không biết làm sao, nhưng mình hiểu đó là sự thật, và mọi chuyện rồi sẽ ổn đẹp. Dù bên ngoài chẳng có gì thay đổi, trái tim mình đã khác. Nỗi sợ hãi và lo âu biến mất hoàn toàn bởi mình đơn giản là tin rằng mọi thứ sẽ yên lành. Và quả thật, điều đó đã xảy ra.
Lồng tâm trí của “Trung tâm cái tôi”
Trải nghiệm sáng sớm ấy không phải là một cảm xúc thoáng qua mang tính chất thơ mộng; sự kính ngạc là một nút bấm phục hồi sinh học mạnh mẽ. Nó làm nguội đi phần não lo âu và kết nối chúng ta với sự bao la của vũ trụ.
Để hiểu điều này vận hành như thế nào, chúng ta cần khám phá khoa học thần kinh về phần chúng ta gọi là “trung tâm cái tôi.” Ai trong chúng ta cũng sở hữu một phần não quan trọng gọi là Mạng lưới Chế độ Mặc định (Default Mode Network, DMN). DMN chính là nơi tạo nên cái tôi, ký ức tự truyện, và sự độc thoại nội tâm không ngừng nghỉ của ta.
Khi lo lắng về danh sách việc cần làm, tự chỉ trích bản thân, hoặc căng thẳng về tương lai, DMN hoạt động mạnh mẽ. Khi nó hoạt động quá mức, ta có thể trải qua trầm cảm, lo âu, và những vòng lặp suy nghĩ không dứt. Nó trở thành chiếc lồng giam cầm tâm trí.
Công tắc của sự kính ngạc
May mắn thay, chúng ta còn có một “công tắc sự kính ngạc.”
Nghiên cứu đột phá của tiến sĩ Dacher Keltner tại Đại học Berkeley đã tiết lộ điều phi thường này. Ông phát hiện ra rằng khi con người trải nghiệm sự kính ngạc — như khi nhìn dải Ngân Hà, đứng trước một cây gỗ đỏ khổng lồ, hay nghe một bản giao hưởng hoành tráng — DMN sẽ bị tắt về mặt thần kinh. Bộ não của bạn thực sự ngừng suy nghĩ về “cái tôi.”
Mình đã cảm nhận điều này vô cùng sâu sắc trong một chuyến leo núi một tuần ở dãy High Sierras. Một đêm khi những người bạn cùng nhóm đã ngủ, mình đã đi xa trại và ngước nhìn bầu trời đêm rực rỡ. Trước đó, tâm trí mình vẫn còn hoạt động, suy nghĩ về cuộc sống và tận hưởng chuyến đi, nhưng khi đứng dưới bầu trời đầy sao, có một điều gì đó chuyển động bên trong. Mình cảm tưởng như rời khỏi cơ thể và bay xuyên vũ trụ.
Thân xác nhỏ bé và cái tôi nhỏ nhoi vẫn đứng đó, nhưng trong khoảnh khắc ấy, mình cảm thấy hòa làm một với toàn bộ vũ trụ. Đó là một trong những trải nghiệm đầy kính ngạc nhất trong đời mình. Khi đối diện với sự bao la và vẻ đẹp của vũ trụ, cái tôi nhỏ bé cùng tất cả những lo toan cuộc sống trở nên thật vô nghĩa.
Nghịch lý chữa lành của sự thu nhỏ
Điều này dẫn chúng ta đến nghịch lý của sự thu nhỏ.
Trong văn hóa phương Tây, ta thường được điều kiện hóa để làm cho mình trở nên to lớn và quan trọng nhất có thể. Với tư cách là một nhà tâm lý lâm sàng, mình thường gặp điều này trong công việc. Chúng ta luôn tự hỏi: Mình có đủ tốt không? Liệu những việc mình làm có đủ quan trọng? Mình có tạo được ảnh hưởng trong cuộc sống những người xung quanh không?
Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra khi ta buông bỏ tất cả? Một sự giải thoát chữa lành sâu sắc xuất hiện. Cảm giác nhỏ bé không phải là hạ thấp bản thân; đó chính là sự nhẹ nhõm tối thượng. Khi bước ra ngoài và nhận ra vũ trụ rộng lớn và cổ xưa biết bao, gánh nặng căng thẳng hàng ngày bỗng nhiên tan biến.
Lần tới khi bạn cảm thấy bị mắc kẹt trong chiếc lồng tâm trí của sự lo âu, đừng cố gắng dùng lý trí để thoát khỏi. Hãy bước ra ngoài, ngước nhìn lên, và để sự bao la của vũ trụ nhấn nút khởi động lại cho tâm hồn bạn.
Source : www.psychologytoday.com
