Tuần trước, mình tình cờ ngắm thấy những chiếc lá đỏ cam vàng rực rỡ của một cái cây, nổi bật giữa phông nền cằn cỗi và khô cằn đặc trưng của cuối thu. Tấm ảnh ấy mình chụp ngay từ cửa sổ trong nhà, nơi mà mình đi qua không biết bao nhiêu lần mỗi ngày, mỗi ngày. Thế mà trước đó, biết bao ngày trôi qua, mình vẫn vô tư bước qua cửa sổ ấy mà chẳng hề nhận ra kiệt tác thiên nhiên đang hiện ra trước mắt mình.
Sao có thể như vậy nhỉ? Và chuyện này liên quan gì đến sức khỏe tinh thần của chúng ta?
Hệ thống xử lý của bộ não
Chúng ta có một hệ thống cảm nhận liên tục nhận vào biển thông tin xung quanh, đến mức có thể “tiêu hóa” đến một tỷ dữ liệu mỗi giây. Nhưng thật thú vị, bộ não lại chỉ lọc ra một phần rất nhỏ để nhận thức — chỉ khoảng 10 mẩu thông tin mỗi giây mà thôi.
Theo một nghiên cứu mình đọc trên Technology Network: “Điều đó phản ánh một logic tiến hóa sâu sắc: bộ não không được sinh ra để xử lý mọi thứ cùng lúc, mà là để chọn lọc tập trung vào những gì quan trọng cho sự sống còn và ra quyết định.”
Nghĩ rộng ra, chúng ta bỏ qua một lượng thông tin khổng lồ ngay trong lúc này, và chỉ cho phép một góc nhìn thu nhỏ lọt qua tấm kính nhỏ xíu để ta nhìn nhận thế giới. Góc nhìn này là “lăng kính” mà qua đó mình tư duy, hành động và bước đi trong cuộc đời.
Vai trò của khuynh hướng tiêu cực
Chưa kể một chi tiết nữa, chính là cái gọi là “khuynh hướng tiêu cực”. Càng ý thức được giới hạn của sự chú ý, ta lại càng nhận ra não bộ khao khát “ưu ái” những tác động tiêu cực từ khi ta còn bé xíu. Trái với điều ta mong muốn, tâm trí ta phản ứng mạnh hơn với thông tin xấu và ghi nhớ nó lâu hơn những điều tốt.
Nói cách khác, trong mớ giới hạn những thứ ta nhận biết, ta thường chọn ghi nhớ những điều tiêu cực, còn chuyện tích cực thì lướt qua dễ dàng đến mức gần như không thấy.
Làm thế nào để cân bằng lại?
Khi hai luồng này vận hành cùng nhau làm ta dễ rơi vào trạng thái tiêu cực, mình nghĩ: ta có thể làm gì để nghiêng cán cân sang phía tích cực đây? Mình không nói đến việc cố ép bản thân để “vui vẻ giả tạo”, mà là tập luyện chọn lọc, có ý thức hơn về nơi ta dành sự chú ý, để nhận ra nhiều điều tích cực và nuôi dưỡng hơn bao quanh.
Thường thì những thứ tích cực ấy đang nằm ngay trước mắt, nhưng ta lại không hề hay biết, hoặc không xử lý được chúng.
Cái cây trứ danh ấy, khi mình bắt đầu chú ý, đã giúp mình trải nghiệm những khoảnh khắc thật sự ngỡ ngàng và biết ơn. Có vẻ nhỏ bé, nhưng những giây phút đó cộng lại trở thành điểm tựa giúp giảm bớt áp lực, sự quá tải mà rất nhiều người trong chúng ta đang chống chọi mỗi ngày.
“Chiếc kính lúp” – công cụ giản đơn nhưng hiệu quả
Để chống lại khuynh hướng tiêu cực, mình thích dùng phương pháp gọi là “chiếc kính lúp” — một công cụ để chúng ta rèn mình nhìn sâu hơn vào những điều tốt đẹp nhỏ xíu đang qua mắt. Hãy tưởng tượng bạn khẽ rút chiếc kính ra trong ngày, để dừng lại và ghi nhận nụ cười của người thân trước khi vội ra khỏi nhà, ánh mắt thân thiện của người thu ngân khi thanh toán, hay danh sách những điều đã suôn sẻ trong ngày dù có một vài thứ không ưng ý. Cả những quyết định hôm nay giúp ta ngày càng tiến gần hơn đến sự an lành.
Khi ta tập trung ý thức nhận diện những chi tiết tưởng chừng nhỏ ấy, các cảm xúc tích cực sẽ trỗi dậy một cách tự nhiên. Cảm xúc tích cực không chỉ khiến ta cảm thấy dễ chịu, mà còn xây dựng những “nguồn lực nội tại bền vững” giúp ta phát triển vượt khó, giảm stress, tăng sức đề kháng và cải thiện sức khỏe tổng thể.
Hãy thử làm điều này:
- Tìm điều tốt trong ngày. Dùng “kính lúp” để nhận ra một điều nhỏ tích cực đang có ngay lúc này? Ví dụ như mình nhận thấy tia nắng xuyên qua cửa sổ làm sáng bừng tâm trạng, và biết ơn khi có buổi chiều rảnh rỗi để hoàn thành bài viết này.
- Tìm điều tốt nơi người khác. Hãy chú ý đến một điểm tích cực của ai đó quanh bạn. Có thể là đồng nghiệp thân thiện, người xa lạ lượm giúp bạn món đồ rơi, hay thành viên gia đình mà ta thường quên trân trọng nhưng thực ra luôn dang tay hỗ trợ.
- Tìm điều tốt ở chính mình. Hỏi bản thân: mình có điểm mạnh hay giá trị nào đáng tự hào và mang ra dùng hôm nay? Ai đó từng khen mình điều gì làm mình cảm thấy ấm lòng mà giờ đây mình nhận ra rõ hơn?
Dù bạn chọn phóng đại điều gì, hãy dành một chút để cảm nhận sâu sắc nó trong cơ thể và tâm hồn. Nghiên cứu của Rick Hanson chỉ ra rằng khi mình kích hoạt mạng lưới thần kinh gắn với trải nghiệm tích cực, sau đó dành vài phút để “đánh thức” cảm xúc đó – như tăng cường độ cảm nhận, cảm thấy cảm xúc ấy ngấm sâu vào mình như miếng bọt biển ngấm nước, và tập trung vào ý nghĩa, ta giúp chuyển hóa trải nghiệm thoáng qua thành đặc tính bền vững hơn.
Cái cây ngoài cửa sổ ấy đã trở thành nguồn dưỡng chất tinh thần cho mình trong tuần qua. Nó nhắc mình rằng vẻ đẹp luôn hiện hữu, chỉ cần ta chịu mở mắt ra và có ý thức chọn lựa nơi ta đặt sự chú ý. Có thể là chuyện nhỏ nhoi, nhưng từng điều nhỏ gộp lại sẽ thành thứ sức mạnh lớn giúp chúng ta bước qua những ngày khó khăn.
Mình tin rằng, cuộc sống thật ra luôn có nhiều điều tốt đẹp chờ ta khám phá — chỉ là ta có đủ kiên nhẫn dừng lại để thấy nó mà thôi.
Bài dịch từ : psychologytoday.com
