Ngày nay, nhiều người trong chúng ta dường như chạy theo những thú vui tạm thời. Cuộc sống được sắp xếp xoay quanh việc tìm kiếm những trải nghiệm thỏa mãn nhất: ăn ngon, uống đã, du lịch vui, nghỉ ngơi thoải mái. Thậm chí, chúng ta còn mong muốn công việc mình làm cũng phải khiến bản thân thấy thích thú, như thể đó chỉ là một trò chơi. Ở một góc khác, có những cuộc đua ngầm trên mạng xã hội—ai khoe được những hình ảnh vui vẻ, sảng khoái hơn, người ấy “thắng”. Cuộc chiến ấy nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng lại phản ánh sâu sắc cách chúng ta nhìn nhận cuộc đời, bằng con mắt chỉ tìm kiếm khoái lạc.
Philosophy, triết học, là một trong những môn học không chỉ đơn thuần là lý thuyết trừu tượng. Điều thú vị và quý giá nhất của triết học chính là khả năng thúc giục chúng ta suy nghĩ về những góc nhìn khác biệt, kể cả những quan điểm nghịch thường mà trước đây ta chưa từng dám mường tượng tới. Trong quá trình đó, triết học giúp ta tự nhận thức rõ hơn, hiểu được tại sao mình lại làm những điều mình làm—để không bị cuốn theo dòng chảy cảm xúc một cách mù quáng.
Suy ngẫm một cách triết lý, ta có thể đặt câu hỏi: ngoài việc tận hưởng khoái lạc thì còn quan điểm nào khác để sống? Có một con đường khác, không dễ chịu, không trơn tru, nhưng lại vang lên tiếng gọi của đức hạnh và sự giác ngộ.
Những triết gia Khắc kỷ như Marcus Aurelius là ví dụ điển hình của việc dám từ bỏ những tiện nghi trần tục để dành trọn tâm huyết cho một cuộc đời giàu đức tính. Không phải ông chỉ ngồi yên một chỗ, say sưa với triết lý suông, mà là người đứng đầu Đế chế La Mã giữa thế kỷ thứ hai, người vừa lãnh đạo vừa suy nghĩ sâu xa về ý nghĩa của cuộc đời. Tác phẩm nổi tiếng của ông, Meditations (Suy tưởng), được viết trong những lúc chuẩn bị cho các chiến dịch quân sự, như một minh chứng cho việc triết học dùng để sống, không phải để trốn tránh.
Ngay từ khi còn nhỏ, Aurelius đã chọn một lối đi khác biệt: 12 tuổi, ông ngủ trên sàn nhà, khoác chiếc áo choàng thô ráp, mặc cho sự phản đối của mẹ. Từ đó, ông hiểu rằng sự chịu đựng một cách tự nguyện sẽ tôi rèn tâm hồn, giúp ông tập trung phát triển những đức tính trọng yếu. Đặt hình ảnh ấy bên cạnh chúng ta ngày nay—những con người luôn khao khát sự thoải mái, tránh né thử thách—chúng ta thấy mình không khỏi chạnh lòng, và tự hỏi liệu đang sống theo cách nào thì đáng giá hơn.
Một trong những quan điểm trọng tâm trong giáo lý của Aurelius là: khi gặp khó khăn, chúng ta không nên coi chướng ngại vật chính là vấn đề, mà chính cách chúng ta phán xét hoàn cảnh mới là nguồn cơn của đau khổ. Trong Meditations ông viết rằng: “Nếu nỗi đau này bắt nguồn từ một nguyên nhân bên ngoài, thì thứ làm ta khổ sở không phải là thứ xảy ra, mà là cách ta đánh giá nó—và ta có thể xóa bỏ cái đánh giá đó ngay lập tức.”
Ý tưởng này không chỉ là triết lý xa xôi mà còn sống động trong tâm lý học hiện đại, đặc biệt là trong liệu pháp hành vi nhận thức (CBT). CBT dạy chúng ta một cách cụ thể để điều chỉnh cảm xúc bằng cách thay đổi cách suy nghĩ, để giảm nhẹ nỗi đau tinh thần.
Một nghiên cứu tâm lý mới đây càng củng cố quan điểm của Aurelius về việc đón nhận thất vọng một cách chủ động. Trong một lớp học diễn xuất ứng biến, các học viên được hướng dẫn rằng mục tiêu không phải là cảm thấy thoải mái hay chơi tốt, mà là chấp nhận sự khó chịu và ngượng ngùng. Kết quả? Những người chấp thuận sự khó chịu đã bền bỉ hơn, dám thử thách bản thân nhiều hơn so với nhóm còn lại.
Giống như việc tham gia diễn xuất, cuộc sống cũng cần chúng ta học cách chịu đựng và đối mặt với gian nan thay vì chỉ săn đuổi sự dễ chịu. Ngày nay, khi AI, robot phục vụ, thế giới ảo kết hợp với thực tế ngày càng phát triển, chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mà sự tiện nghi có thể làm mất đi khả năng chịu đựng thử thách của chính mình—một nguy cơ tiềm tàng làm mai một những đức tính quý báu mà chúng ta cần kíp xây dựng.
Marcus Aurelius, thay vì ngả mình trong nhung lụa của quyền lực, đã lựa chọn con đường tự rèn luyện qua thử thách để sống một cuộc đời giàu đức hạnh. Mình tin rằng chính cái nhìn ấy sẽ là kim chỉ nam cho bất kỳ ai đang tìm kiếm triết lý sống sâu sắc, góp phần vun bồi trí tuệ và sự khôn ngoan trong một thế giới đang biến đổi không ngừng. Và nếu chúng ta cùng nhau suy ngẫm, chọn lựa con đường không chỉ dễ đi nhưng cả đầy sức mạnh đó, thì cuộc đời này hẳn sẽ có ý nghĩa hơn rất nhiều.
Bài dịch từ : psychologytoday.com
