Giữ cho sinh hoạt hằng ngày trơn tru trong gia đình và các mối quan hệ lãng mạn đòi hỏi rất nhiều việc phải nhớ trong đời thường. Cụ thể, nó đòi hỏi chúng ta phải nhớ để thực hiện những hoạt động trong tương lai—các cuộc hẹn, đi mua thực phẩm, đưa đón con, chuẩn bị bữa ăn, gặp vợ/chồng ở chỗ làm, những buổi gặp gỡ xã hội đã được sắp xếp, những khoảnh khắc lãng mạn, lo các việc vặt.
Bộ nhớ dành cho các hoạt động tương lai như vậy được gọi là “bộ nhớ hướng tương lai” (prospective memory), tức là nhớ một ý định sẽ làm gì trong tương lai—và rồi làm nó.
Để thực hiện một ý định, mình có thể phải nhắc bản thân nhiều lần trước khi làm hành động dự định. Chúng ta cũng có thể bị gợi nhớ một cách tự phát. Thấy hàng xóm ngoài đường, ví dụ, có thể gợi cho mình nhớ về gói hàng của cô ấy vô tình được giao nhầm ở nhà mình đang nằm trên bếp.
Bộ nhớ hướng tương lai trong gia đình và mối quan hệ lãng mạn diễn ra theo bốn giai đoạn: 1) lập kế hoạch, 2) tự nhắc bản thân và nhắc người khác, 3) nhớ và thực hiện các hoạt động đó, và 4) đánh giá xem việc thực hiện thế nào. Công việc nhớ này thường không được người khác chú ý tới và có thể coi là lao động vô hình.
Gánh nặng bộ nhớ hướng tương lai
Trong một nghiên cứu năm 2022, các nhà tâm lý Erin Harrington và Celinda Reese-Melancon tập trung vào cách bộ nhớ hướng tương lai được phân bổ trong các hộ gia đình có con—một nghiên cứu tiết lộ nhiều điều quan trọng về dạng lao động vô hình này.1
Cha mẹ điền vào các bảng câu hỏi về công việc bộ nhớ hướng tương lai của chính họ và về công việc bộ nhớ hướng tương lai của đối tác. Họ cũng chỉ ra tần suất thực hiện từng giai đoạn trong bốn giai đoạn bộ nhớ hướng tương lai cho con cái và cho bạn đời—lập kế hoạch, nhắc người khác, nhớ để thực hiện kế hoạch, và đánh giá kết quả. Đây là những gì Harrington và Reese-Melancon phát hiện.
Bộ nhớ hướng tương lai cho con cái. Cha nhìn nhận sự phân chia công việc trí nhớ trong gia đình là công bằng, trong khi mẹ thấy mình đang gánh nhiều khối lượng nhận thức hơn, đặc biệt là với con cái.
Thật thú vị, khi mẹ đánh giá bao nhiêu phần việc cha làm, đánh giá ấy khớp với tự đánh giá của cha. Nhưng khi cha đánh giá xem mẹ làm bao nhiêu công việc bộ nhớ, thì đánh giá của cha thường thấp hơn đáng kể so với những gì mẹ tự báo cáo.
Đi xa hơn, nghiên cứu cho thấy mẹ thực sự có gánh nặng bộ nhớ hướng tương lai lớn hơn và phần lớn gánh nặng này tập trung vào các giai đoạn ban đầu của bộ nhớ hướng tương lai—lập kế hoạch làm sao và khi nào để hoàn thành một nhiệm vụ tương lai và sau đó là nhắc con về các kế hoạch đó. Cha cũng làm việc này, nhưng không đến mức tương tự.
Thực vậy, một nghiên cứu do Lindsey Robertson, Tamara Anderson, và Christina Kim thực hiện cho thấy mẹ liên tục làm công việc bộ nhớ hướng tương lai để giữ cho gia đình vận hành êm thấm.
Bộ nhớ hướng tương lai cho bạn đời. Mẫu tương tự cũng xuất hiện khi xét lượng hỗ trợ bộ nhớ mà cha mẹ dành cho nhau. Cha đánh giá là tương tự nhau, trong khi mẹ cho rằng mình phải can thiệp nhiều hơn đáng kể để giúp cha với các nhiệm vụ bộ nhớ hướng tương lai của anh ấy.
Câu hỏi và một lời giải thích
Tại sao có sự khác biệt giữa cách cha nhìn nhận công việc bộ nhớ của mẹ và cách mẹ tự nhìn nhận công việc ấy? Nói rộng hơn, tại sao gánh nặng bộ nhớ lại khác nhau giữa mẹ và cha? Hai câu hỏi này hướng tới cùng một câu trả lời và gợi ý những cách khắc phục.
Một giả thuyết là gánh nặng lớn hơn cho mẹ phát sinh, phần lớn, từ việc cha không nhận thức đầy đủ về mức độ mẹ thực sự phải nhớ. Cha không cố ý rút lui khỏi trách nhiệm trí nhớ. Họ đánh giá thấp gánh nặng của mẹ rồi làm theo những gì họ nghĩ tương ứng với nỗ lực của mẹ.
Không thấy thì khó nhớ
Trong một nghiên cứu toàn diện về những loại công việc nhớ mà mẹ và cha làm, Robertson và các cộng sự phát hiện khuôn mẫu sau. Gánh nặng bộ nhớ hướng tương lai của cha thường là các công việc rời rạc, có thể quan sát được (nhớ lấy và đem rác ra ngoài, nhớ cắt cỏ), trong khi các ký ức hướng tương lai của mẹ liên quan đến nhiều việc nhỏ và không quan sát được (sắp xếp lịch gia đình, theo dõi thuốc của con, nhớ trả hóa đơn đúng hạn).
Trong nghiên cứu này, một người mẹ mô tả trách nhiệm của mình như một “công việc nền” cần sự chú ý liên tục. Cô cũng nói rằng khi cô diễn giải công việc trí óc của mình theo thuật ngữ công việc, chồng cô hiểu rõ hơn tần suất cô tham gia vào các nhiệm vụ nhận thức. Điều này gợi ý rằng nếu cha không thể thực sự nhìn thấy tần suất người bạn đời hỗ trợ các ý định bộ nhớ của chính họ và của con, thì họ không thể thực sự cảm nhận được lao động tinh thần của người ấy.
Hướng tới cân bằng trong khối lượng công việc bộ nhớ
1) Ngoại hóa bộ nhớ hướng tương lai. Thay vì dựa vào các chiến lược ghi nhớ và gợi nhớ tự phát, gia đình có thể dùng công cụ để ngoại hóa bộ nhớ, với các danh sách việc cần làm, lịch và bảng việc chung đặt ở nơi dễ thấy. Những công cụ này khiến mọi người đều biết những gì cần làm, đồng thời giảm áp lực phải hồi tưởng đúng ý định vào đúng lúc.
2) Nhớ nhờ nhau theo nhóm. Đối tác có thể hỗ trợ nhau ở mỗi giai đoạn của quá trình bộ nhớ hướng tương lai, bắt đầu từ khâu lên kế hoạch. Cụ thể, mẹ và cha có thể thỏa thuận sẽ nhắc nhau dọc đường, từ đó tăng gấp đôi khả năng nhớ, đồng thời khuyến khích việc cùng nhau ghi nhớ.
3) Ứng dụng báo thức. Các ứng dụng có thể hỗ trợ bộ nhớ hướng tương lai bằng cách đóng vai trò như những báo thức đã lên lịch, nhắc chúng ta về những nghĩa vụ hàng ngày cần thực hiện vào một thời điểm nhất định.
Chúng ta cũng có thể dùng các ứng dụng báo thức dựa trên vị trí để nhắc về một ý định khi đang ở đúng nơi để thực hiện nó. Nếu mình đang ở cửa hàng tạp hóa, ví dụ, một báo thức có thể vang lên dựa trên GPS của điện thoại, nhắc mình mua việt quất và kem nặng cho món tráng miệng.
4) Xác định các nhiệm vụ nhỏ hơn. Bảng việc, lịch và các nhắc đã đặt chỉ giúp nếu chúng ta đã xác định được những nhiệm vụ nhỏ, không chính thức hàng ngày vốn dựa vào bộ nhớ hướng tương lai. Trước hết, chúng ta cần chỉ rõ và làm rõ những việc nhỏ nhặt đó.
5) Chú ý tới chủ thể của bộ nhớ hướng tương lai. Nên dành thời gian họp đều đặn để bàn về yêu cầu bộ nhớ hướng tương lai trong gia đình. Những buổi trao đổi này nên được ghi vào lịch, cùng với các nhiệm vụ bộ nhớ hướng tương lai khác.
Lời cuối
Việc buộc phải lên kế hoạch, nhắc bạn đời và con về kế hoạch đó, thực hiện kế hoạch, rồi đánh giá thành quả đều góp phần vào gánh nặng vô hình của việc duy trì mối quan hệ lãng mạn và gia đình. Biết tới và trò chuyện về lao động vô hình này hỗ trợ tương tác giữa mẹ và cha, đồng thời nuôi dưỡng mối quan hệ của họ và cả gia đình.
Source : www.psychologytoday.com
