Là một giảng viên chuyên về lãnh đạo, mình thường làm việc với sinh viên sau đại học ngành kinh doanh cũng như các khách hàng điều hành, cùng họ tạo nên những bước tiến thực sự trong khả năng ảnh hưởng, lãnh đạo và giao tiếp. Khi mình bắt đầu trò chuyện về cách hiệu suất công việc được cải thiện, nhiều người thường nêu lên câu “Thực hành tạo nên sự hoàn hảo.” Câu nói này thật giản dị và dễ nhớ, nhưng lại không hoàn toàn đúng. Làm một việc đi làm lại không tự động khiến bạn giỏi hơn việc đó.
Kinh nghiệm và chuyên môn không phải là một
Chúng ta thường dùng từ “kinh nghiệm” như thể nó đồng nghĩa với “chuyên môn”. Ở môi trường làm việc, một người có nhiều năm tiếp xúc khách hàng, dẫn dắt đội nhóm, hay trình bày ý tưởng tất nhiên đã luyện tập nhiều lần các kỹ năng ấy. Chúng ta mặc định họ là chuyên gia chỉ vì trộn lẫn khái niệm kinh nghiệm và chuyên môn. Nhưng nếu tách riêng hai khái niệm này, kinh nghiệm lại là một chỉ số khá kém để dự đoán chuyên môn thực sự.[1,2,3]
Cả kinh nghiệm lẫn thực hành không tự động dẫn đến sự tiến bộ
Kinh nghiệm không đảm bảo tiến bộ vượt bậc sau một thời gian nào đó, bởi khi ta đã thành thạo tới mức đủ để đạt hiệu quả trung bình trong công việc, tâm trí ta bắt đầu chuyển từ việc trau dồi kỹ năng (quy trình) sang việc hoàn thành công việc (kết quả).[4] Nhiều năm kinh nghiệm có thể khiến ta cảm thấy như đang học hỏi kỹ năng mới, nhưng thực tế, chúng ta ngày càng có xu hướng dựa dẫm vào những kỹ năng đã từng thành công trước đó hơn là phát triển cái mới.[5]
Tiến sĩ Anders Ericsson, một chuyên gia hàng đầu về chuyên môn, có một phép so sánh rất thú vị.[6] Một người mới chơi tennis sẽ luyện tập tất cả các khía cạnh chơi, như đánh trái và đánh phải. Nhưng khi cảm thấy sẵn sàng thi đấu, họ sẽ tự nhiên dựa vào chiêu mạnh (ví dụ đánh thuận tay) và tránh dùng chiêu yếu (đánh trái tay). Kết quả là kỹ năng thuận tay càng tốt hơn, còn kỹ năng trái tay lại ngày càng yếu đi. Nếu người chơi không cố gắng cải thiện đánh trái tay, kỹ năng đó sẽ gần như không tiến bộ dù có chơi nhiều năm đến đâu. Họ đang tập trung để thắng trận đấu chứ không phải để hoàn thiện kỹ năng.
Ở công việc, thực hành đúng nghĩa là điều hiếm hoi vì nhịp sống bận rộn không để ta có thời gian hay động lực ngưng đuổi theo kết quả để cải thiện cách làm việc. Ngay cả khi có thời gian tập luyện, ta vẫn dễ dàng quay lại với những kỹ năng quen thuộc hơn là tập trung vào điểm yếu của mình, vì điều này thoải mái hơn. Một nghiên cứu về cầu thủ bóng đá cho thấy các cầu thủ thường cảm thấy luyện tập dễ và vui hơn các chuyên gia, bởi họ chỉ lặp lại những gì mình giỏi, trong khi những người chuyên nghiệp lại tập trung vào nơi họ còn nhiều điểm cần cải thiện.[7]
Tóm lại, kinh nghiệm và luyện tập không tự nhiên mang lại cải tiến như ta mong muốn, nhưng có những cách tiếp cận thật sự có hiệu quả.
Làm sao để thực sự tiến bộ: Từng bước một
Dựa trên công trình của Ericsson, cộng sự và nhiều nhà nghiên cứu khác, chúng ta có thể xác định các yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển năng lực. Dù mình làm việc với lớp MBA hay một khách hàng riêng lẻ, khi mình càng thỏa mãn những điều kiện này tốt, mức độ tiến bộ mà mình hỗ trợ được cho người khác càng lớn.
- Người học phải thật sự muốn tiến bộ. Cải thiện là cả một nỗ lực thực sự chứ không phải phép màu, nên người học cần có động lực để bỏ công sức mà cố gắng.
- Ưu tiên nhỏ và đều đặn hơn lớn và thưa thớt. 20 phút đi bộ ba lần một tuần sẽ tốt hơn một buổi gym sáu tiếng nhưng chỉ làm một lần. Phát triển kỹ năng là thay đổi thói quen, nên hãy bắt đầu từ những bước nhỏ nếu điều đó giúp bạn bắt đầu ngay.
- Chia kỹ năng lớn thành các phần cụ thể. Một lỗi phổ biến là đặt mục tiêu mơ hồ như “Cải thiện tương tác với khách hàng.” Bạn cần phân tách điều này thành những phần rõ ràng hơn, như “Đặt câu hỏi hiệu quả” hay “Thể hiện lắng nghe tích cực,” để những hành động cần làm trở nên cụ thể và rõ ràng hơn.
- Làm việc với chuyên gia sử dụng mô hình chuyên môn (không phải ý kiến chủ quan) để nhận phản hồi. Người học cần có hình dung về phẩm chất tốt đẹp cần hướng tới, và mô hình “tốt” này nên được kiểm chứng khoa học rằng mang lại kết quả mong muốn. Chuyên gia sẽ sử dụng mô hình đó để phản hồi có hệ thống giúp thu hẹp khoảng cách giữa trạng thái hiện tại và trạng thái lý tưởng.
- Bắt đầu từ nơi bạn còn nhiều cơ hội tiến bộ nhất. Thường là phần kỹ năng mà bạn hay né tránh. Nỗ lực tập trung đây không chỉ làm kỹ năng tổng thể của bạn mạnh lên, mà còn xây dựng sự tự tin rằng bạn có thể phát triển được.
- Luyện tập trong “vùng đào tạo” tương đồng nhưng ít rủi ro hơn. Hãng hàng không sử dụng mô phỏng bay để phi công phát triển kỹ năng quan trọng mà không đặt hành khách hay máy bay thật vào nguy hiểm. Càng nhiều điểm tương đồng giữa môi trường luyện tập và thực tế — nhưng loại bỏ được rủi ro — thì kỹ năng học được càng dễ chuyển giao. Tương tự, hãy xây dựng kỹ năng tương tác với khách hàng bằng cách làm việc với diễn viên hoặc đồng nghiệp thay vì khách hàng thật.
- Chấp nhận và đón nhận thất bại. Khi bạn làm điều mình chưa thành thạo, thất bại là điều không tránh khỏi. Thực tế, chúng ta thường tránh thất bại; nhưng trong vùng đào tạo, hãy đón nhận nó như dấu hiệu bạn đang đi đúng hướng.
- Lặp lại với sự tinh chỉnh. Việc lặp đi lặp lại là yếu tố không thể thiếu của việc tiến bộ. Mỗi lần bạn luyện tập phần kỹ năng, hãy giữ lại những gì bạn làm tốt và điều chỉnh những chỗ chưa đạt chuẩn.
Tổng kết lại, trừ khi bạn có ý thức luyện tập để cải thiện, còn không thì rất có thể bạn không đang tiến bộ; bạn chỉ đang vận hành. Rất ít người tự cải thiện được nếu không có hướng dẫn và chiến lược đúng đắn – nhưng chỉ cần có như vậy, bạn sẽ nâng tầm bản thân theo cách mà nhiều năm kinh nghiệm cũng không thể mang lại.
Source : www.psychologytoday.com
