Xét theo nhiều thước đo khách quan, chúng ta đang lớn lên trong một thời kỳ thịnh vượng vật chất bậc nhất trong lịch sử. Mọi người có cơ hội tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe và thông tin vượt trội hơn nhiều so với các thế hệ trước. Những bước đổi mới công nghệ đã biến đổi cuộc sống hàng ngày theo cách mà chỉ vài thập kỷ trước chúng ta còn không thể tưởng tượng nổi.
Thế nhưng, song song với sự tăng trưởng kinh tế, các báo cáo về hạnh phúc toàn cầu gần đây cho thấy người Mỹ đang cảm nhận sự hài lòng cuộc sống thấp hơn trước. Tự đánh giá về hạnh phúc của bản thân ngày càng giảm sút. Theo Nghiên cứu Thịnh vượng Toàn cầu, thế hệ Z và những người trẻ thuộc thế hệ Millennials đứng cuối bảng trong việc tự báo cáo về hạnh phúc tại quốc gia, nhiều bạn trẻ cảm thấy cuộc sống của mình như không có ý nghĩa, và công việc không đem lại giá trị. Những người Millennials lớn hơn thì khá hơn đôi chút, nhưng cũng vẫn gặp nhiều áp lực ở tuổi trung niên. Còn thế hệ Gen X và Baby Boomers được đánh giá là đang ở vị trí tốt hơn so với các thế hệ khác, nhưng vẫn chưa bằng các thế hệ trước khi họ ở cùng độ tuổi.
Vào năm 2023, Tổng Y sĩ Hoa Kỳ Vivek Murthy đã chỉ ra cô đơn và sự cô lập xã hội như một đại dịch sức khỏe cộng đồng, đồng thời nhấn mạnh những hậu quả về cả tâm lý và sinh lý của chúng.
Điều này đặt ra một câu hỏi khó chịu: Tại sao con người lại cảm thấy bớt hạnh phúc hơn khi xã hội ngày càng giàu có?
So sánh xã hội và trò chơi tổng bằng không
Một lời giải thích nằm ở sự so sánh xã hội. Trong phần lớn lịch sử nhân loại, chúng ta thường so sánh mình chủ yếu với những người xung quanh — hàng xóm, bạn học, đồng nghiệp. Ngày nay, mạng xã hội đưa ra thước đo bằng những hình ảnh được chăm chút kỹ lưỡng về thành công trên toàn thế giới. Các thanh thiếu niên khi lướt xem những trận thắng, chuyến đi, hoặc các mối quan hệ của người lạ có thể thường xuyên cảm thấy cuộc sống của mình như đang thiếu sót, dù thực tế họ đã đang sống khá ổn nếu so sánh với những người xung quanh thật sự gần gũi.
Sự so sánh với các influencer trên mạng còn tạo ra trò chơi tổng bằng không, nơi sự nổi bật của người khác khiến ta cảm thấy bản thân trở nên vô hình. Các nghiên cứu đã liên hệ hiện tượng này với sự gia tăng lo âu và các triệu chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên, khi sự tự nhận thức giá trị bản thân của họ ngày càng bị ràng buộc chặt chẽ với cách người khác — thậm chí là người lạ — nhìn nhận mình.
Nhưng chỉ riêng sự so sánh không đủ để giải thích xu hướng rộng lớn này. Vấn đề sâu sắc hơn có thể nằm ở cách chúng ta định nghĩa “sống một cuộc đời tốt đẹp”.
Cách chúng ta định nghĩa cuộc sống tốt đẹp
Ngày nay, các bạn trẻ thường được khích lệ coi hạnh phúc và thành công như những điều cần được khoe trên mạng. Hãy mở feed lên và bạn sẽ thấy đủ những câu chuyện khiêm tốn hay chẳng khiêm tốn chút nào về thành tựu và khoảnh khắc hạnh phúc của mọi người.
Bởi vì chúng ta tìm kiếm những khoảnh khắc để chia sẻ với bạn bè trên mạng, thay vì chia sẻ những khoảnh khắc đời thường với bạn bè ngoài đời thật, chúng ta theo đuổi những dấu mốc bên ngoài với hy vọng hạnh phúc sẽ đến theo. Nhưng khi đạt được những dấu mốc đó, cảm giác trong lòng không như bài đăng được chăm chút tỉ mỉ thể hiện. Ta lại thất vọng vì những điều bên ngoài đó không đánh thức được điều ta thật sự khao khát bên trong.
Nhiều bạn trẻ vì vậy rơi vào hiện tượng mâu thuẫn giữa ước vọng và trải nghiệm. Họ có thể nhìn thấy con đường đến thành công — học lấy tấm bằng, xin được thực tập, mua bộ đồ ngoài sức tưởng tượng, trải qua những đêm vui hay kỳ nghỉ tuyệt vời — nhưng thực tế từng ngày của hành trình ấy lại không đồng điệu với những gì tạo dựng ý nghĩa hay cảm giác thuộc về.
Khoảng cách này quan trọng bởi hạnh phúc thường được sống qua những khoảnh khắc bình thường nhất. Nó phát sinh từ những hoạt động, kết nối và cam kết thực sự phản ánh điều chúng ta quan tâm — chứ không chỉ là những gì ta có thể đăng lên mạng.
Tăng trưởng kinh tế có thể cải thiện chất lượng cuộc sống trong nhiều phương diện quan trọng. Nhưng vượt qua một ngưỡng nhất định, nguồn lực thêm vào dù nhiều đến đâu cũng khó thay đổi cảm nhận đời sống hằng ngày của người ta. Những yếu tố khác như kết nối xã hội, tự chủ, cảm giác thuộc về bắt đầu đóng vai trò quan trọng hơn.
Những bài đọc thiết yếu về Hạnh phúc
Chỉ bảo các bạn trẻ giảm thời gian trên mạng xã hội thôi là chưa đủ để cải thiện sức khỏe tinh thần. Các thiếu niên và người trẻ thường có phản ứng tâm lý mạnh mẽ khi cảm thấy tự do lựa chọn bị hạn chế. (Hãy nhớ lại khi người lớn bảo các con hãy dọn phòng hay làm việc gì đó!). Việc bắt họ đơn giản là rời xa mạng xã hội rất có thể làm các bạn phản kháng hoặc thậm chí làm ngược lại điều họ bị bảo tránh. Chìa khóa để thay đổi thói quen mạng xã hội là nhận ra rằng động lực lướt mạng thường xuất phát từ điều sâu xa hơn — dù là chán nản, cô đơn, hay khao khát được kết nối — rồi từ đó giới thiệu một cách khác để thỏa mãn những nhu cầu thực sự ấy mà không cần dựa vào mạng xã hội.
Nếu chúng ta có thể nhận diện được các tín hiệu thúc đẩy nhưng thay đổi thói quen, giúp con người có được những gì họ thực sự cần, thì sự so sánh xã hội sẽ nhường chỗ cho kết nối xã hội. Đó chính là thử thách mà chúng ta đang đối mặt ngày nay.
Đặc biệt với thế hệ Gen Z, sống trong môi trường đề cao thành tích nhưng đồng thời làm suy yếu kết nối tạo ra áp lực của việc vừa có cơ hội chưa từng có vừa tồn tại sự không hài lòng dai dẳng. Để hóa giải áp lực này, chúng ta cần nhận ra rằng việc cảm thấy tốt hơn có thể không phụ thuộc vào việc có được nhiều hơn nữa—mà càng dựa vào cách chúng ta lựa chọn sống với những gì mình đã có, đồng thời suy nghĩ sâu sắc về những gì thực sự đáng để mong muốn thêm.
Source : www.psychologytoday.com
