Phần lớn chúng ta đều mong muốn có một cuộc sống mang ý nghĩa sâu sắc. Mỗi người trong chúng ta đều bắt đầu như một sinh linh nhỏ bé, tập bò, tập đi, tập nói và học cách hiểu thế giới xung quanh. Nếu may mắn, giáo dục sẽ mở rộng thế giới ấy. Nó không chỉ làm phong phú kiến thức của chúng ta mà còn làm thay đổi những điều ta tin rằng có thể thực hiện được.
Các triết gia từ lâu đã trăn trở về điều gì làm nên một cuộc sống xứng đáng được sống. Nhà tư tưởng Hy Lạp Plato từng nổi tiếng khi viết rằng một cuộc sống không được xét nghiệm thì không đáng sống. Nhưng nếu ta đổi góc nhìn, mọi chuyện sẽ thế nào? Nếu vấn đề không đơn thuần là sống sao cho tốt, mà là sống trong bao lâu thì hợp lý?
Trong thời đại ngày càng say mê khoa học trường thọ, câu hỏi ấy không còn là chuyện triết học đơn thuần nữa. Nó mang sắc thái công nghệ, văn hóa và rất cá nhân. Các doanh nhân ở Thung lũng Silicon thử nghiệm đảo ngược tuổi sinh học. Những người yêu sức khỏe theo dõi từng nhịp tim, chỉ số sinh học. Các phòng khám trường thọ hứa hẹn thêm nhiều thập kỷ sống đầy năng lượng. Những xu hướng làm đẹp khiến các minh tinh ngoài sáu mươi trông như phiên bản gầy gò của chính mình thời ba mươi tuổi.
Nhưng tất cả để làm gì?
Bộ phim tài liệu gần đây của nhà làm phim David Donnelly, mang tên Forever Young, bắt đầu với giấc mơ quen thuộc: rằng một ngày nào đó già đi sẽ chỉ là tùy chọn. Tuy nhiên, khi câu chuyện dần mở ra, bộ phim lại hướng về một chiều sâu hơn. Có lẽ mục tiêu thật sự không phải là sự bất tử, mà là điều gì đó nhẹ nhàng và thực tế hơn: sống tốt trong từng ngày ta có thể.
Cách để sống tốt
Lịch sử cung cấp một cái nhìn đầy thú vị. Theo Guinness World Records, người sống lâu nhất được xác nhận chính là Jeanne Calment. Sinh ra tại Arles, Pháp năm 1875, bà sống tới 122 năm và 164 ngày trước khi qua đời năm 1997.
Hãy tưởng tượng cả một chiều dài lịch sử chứa đựng trong cuộc đời đó. Bà đã ra đời trước khi kỹ thuật quay phim được phát minh và chứng kiến sự xuất hiện ban đầu của Internet. Bà trải qua hai cuộc chiến tranh thế giới, những chuyển biến văn hóa rộng lớn, và sự thay đổi của y học hiện đại.
Cuộc đời bà không bị định nghĩa bởi những thí nghiệm khoa học. Năm 1896, bà kết hôn với một chủ cửa hàng giàu có và dành nhiều thời gian tận hưởng nhịp sống thường ngày như đạp xe quanh thị trấn, chơi tennis, đi nghe hòa nhạc và tụ tập bạn bè. Theo năm tháng, bà đã sống lâu hơn cả chồng, con gái và cháu trai của mình.
Ở tuổi già, bà trở thành huyền thoại trong giới nghiên cứu trường thọ. Những thói quen của bà dường như nghịch ngợm nếu so với tiêu chuẩn sức khỏe hiện đại. Bà thích ăn socola, dùng dầu ôliu một cách hào phóng, và được cho là vẫn hút thuốc nhẹ ít nhất đến tận những năm cuối đời trên trăm tuổi của mình.
Sự khác biệt giữa tuổi thọ và tuổi sống khỏe
Ngày nay, cuộc trò chuyện khoa học đã chuyển hướng. Các nhà nghiên cứu ngày càng phân biệt rõ giữa tuổi thọ và tuổi sống khỏe; tức là số năm chúng ta sống so với số năm chúng ta sống khỏe mạnh. Viện Nghiên cứu Tuổi già Buck, một trong những trung tâm hàng đầu nghiên cứu sinh học lão hóa tại California, cho rằng ưu tiên thực sự nên là kéo dài những năm tháng sống khỏe mạnh.
Ý tưởng đó cũng đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách nhìn của Donnelly khi anh làm bộ phim Forever Young. Giờ đã ngoài bốn mươi tuổi, anh bắt đầu đối mặt với thực tế rằng già đi không chỉ là khái niệm trừu tượng. Nó tác động trực tiếp đến chính anh và những người thân yêu.
Càng tìm hiểu về phong trào trường thọ đang phát triển, Donnelly càng nhận ra cuộc tranh luận không đơn thuần là liệu ta có thể kéo dài cuộc sống hay không. Mà còn là liệu chúng ta đã sẵn sàng đón nhận hậu quả từ điều đó chưa.
“Nếu không có mục đích, ý nghĩa thì sống lâu hơn để làm gì? Đây là câu hỏi mang tính hiện sinh và sẽ không biến mất,” anh từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn qua email với mình. “Cũng là điều còn thiếu trong các cuộc thảo luận chính thống về trường thọ.”
Một mâu thuẫn văn hóa sâu sắc về sự cô đơn
Lo ngại của anh chạm tới một mâu thuẫn sâu sắc trong văn hóa chúng ta. Cùng lúc chúng ta học được cách kéo dài tuổi sống khỏe, chúng ta cũng đối mặt với mức độ lo âu, trầm cảm và cô đơn cao nhất từ trước đến nay.
“Chúng ta đang chứng kiến tỷ lệ lo âu và trầm cảm cao kỷ lục tại Mỹ,” Donnelly nhấn mạnh. “Chúng ta cần đảm bảo rằng khi gia tăng tuổi sống khỏe, sức khỏe tâm thần cũng được ưu tiên không kém gì các chỉ số sinh học thể chất.”
Suy ngẫm đó không khỏi khiến ta trầm lắng. Trong một nền văn hóa ám ảnh về theo dõi dữ liệu cá nhân, bắt từng nhịp tim, lượng oxy trong máu, chu kỳ giấc ngủ, và số bước chân ta đi mỗi ngày, có lẽ chúng ta lại đang dần bỏ quên những mối quan hệ tạo nên giá trị của cuộc sống vốn là thứ khiến ta muốn sống lâu thêm.
Các nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ đã khẳng định điều này. Nghiên cứu danh tiếng Harvard Study of Adult Development, một trong những nghiên cứu về hạnh phúc con người lâu nhất từng được thực hiện, nhiều lần rút ra kết luận tương tự: những mối quan hệ bền vững là nhân tố tiên đoán lớn nhất về sức khỏe lâu dài và hạnh phúc. Các nhà nghiên cứu cảnh báo, sự cô lập xã hội có thể nguy hại tương đương với việc hút mười lăm điếu thuốc mỗi ngày.
Donnelly mong muốn bộ phim của anh truyền cảm hứng để mọi người cùng ngồi lại suy ngẫm về những câu hỏi ấy. Qua các buổi chiếu phim ảo và thảo luận, anh khuyến khích khán giả bàn luận về tương lai của trường thọ, không chỉ về khoa học mà cả ý nghĩa đằng sau nó.
Bởi cuối cùng, câu hỏi quan trọng nhất có lẽ không phải là ta sống được bao lâu. Mà là ta chọn sống như thế nào, và với ai trong khoảng thời gian được trao đó. Và theo cách đó, có thể Plato đã đúng: một cuộc đời đáng sống là cuộc đời ta đủ dừng lại, đủ suy ngẫm về nó.
Source : www.psychologytoday.com
