Cách Sống Một Cuộc Đời Đủ Tốt

Một bản chất hướng về tập thể khiến con người ta dễ hài lòng ở mức độ khoảng 80% hạnh phúc. Góc nhìn rộng mở ấy có thể mang lại cho chúng ta cảm giác vừa đủ hạnh phúc, không quá nhiều nhưng cũng không thiếu. Ý tưởng “vừa đủ” này hòa quyện cùng cách sống “đủ tốt” – một cuộc sống không cần hoàn hảo, mà chỉ cần đủ bình an và thỏa mãn.

Mình lớn lên trong một gia đình người Hồi Trung Hoa, và cha mẹ không từng hỏi chúng mình ngày hôm nay có vui không. Họ không để tâm đến việc từng thành viên trong gia đình mình phải hạnh phúc ra sao; thay vào đó, họ luôn giữ thái độ ổn định, không quá lên, không quá xuống, chỉ đơn thuần là bình thản. Cha mẹ xem bốn đứa con như một mạng lưới “Chúng ta”, và “Chúng ta” sẽ mạnh nhất khi hòa hợp, ổn định – ở mức 80 %.

Có lẽ điều này phản ánh sự khác biệt giữa văn hóa phương Đông và phương Tây: trong khi phương Đông thiên về chủ nghĩa tập thể, coi trọng cộng đồng, thì phương Tây lại nhấn mạnh sự cá nhân. Để hiểu hơn, ta có thể tưởng tượng một người đang nhìn bức tranh. Người hướng cá nhân có thể chỉ chú ý đến một vật thể nổi bật ở tiền cảnh, còn người hướng tập thể thường nhìn tổng thể bức tranh, thấy toàn bộ những chi tiết kết hợp hài hòa. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Personality and Social Psychology Bulletin đã chỉ ra, người phương Tây nhìn vào từng phần riêng lẻ trong khi người phương Đông nhìn nhận sự vật như một tổng thể thống nhất. Khi đứng trước một bể cá, người phương Đông có thể chú ý đến cả nền cảnh như rong biển hay những đàn cá nhỏ, còn người phương Tây có xu hướng tập trung vào con cá lớn nhất.

Lawrence White, giáo sư tâm lý học tại Beloit College ở Wisconsin và tác giả cuốn Culture Conscious: Briefings on Culture, Cognition, and Behavior, dành nhiều năm nghiên cứu hành vi con người ở khắp nơi trên thế giới. Ông nhận thấy tư duy toàn diện, nhìn nhận mọi thứ trong mối quan hệ tương hỗ, thường phổ biến trong các nền văn hóa chịu ảnh hưởng của đạo Khổng, đạo Phật hay Hindu giáo. Trong triết lý toàn diện ấy, tối và sáng hòa quyện, nóng và lạnh đan xen, những đối lập cùng tồn tại. Khi nói về hạnh phúc, tư duy này còn thêm chút buồn đan xen, làm cho cả hai cảm xúc trở nên trọn vẹn hơn. Vậy làm sao ta có thể cảm nhận hạnh phúc trọn vẹn nếu không bao dung cả nỗi buồn bên trong?

Chúng Ta Có Thể Học Hỏi Từ Những Nền Văn Hóa Khác

Những nhà nghiên cứu như Lawrence White đề xuất ý tưởng rằng mọi nền văn hóa đều có thể học hỏi lẫn nhau. Mở lòng đón nhận cái nhìn từ các nền văn hóa khác sẽ giúp chúng ta thoát khỏi những vòng xoáy tinh thần cũ kỹ không con lối thoát. Khi tâm hồn cởi mở hơn, ta sẽ khám phá lại ngọn lửa đam mê với những điều thực sự quan trọng – sự gắn kết tích cực trong các mối quan hệ, niềm vui trong công việc và cuộc sống nói chung. Chúng ta khai thác các kỹ năng nhận thức để bước qua những định kiến tiêu cực, vượt lên sự bi quan đã giam cầm tâm trí mình.

Con người ai cũng khao khát một cuộc sống tốt đẹp, và chúng ta lao tâm khổ tứ để tìm kiếm điều đó, nhưng lại mắc kẹt trong việc xoay quanh những sự kiện tồi tệ. Nỗi ám ảnh về một tâm thế tiêu cực có thể kéo dài không hồi kết, gây ra tổn thương nghiêm trọng cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Thói quen chỉ trích, nhìn nhận mọi thứ dưới lăng kính u ám, sự bi quan dai dẳng khiến bộ não chúng ta sản sinh ra những cảm xúc như giận dữ và lo âu, cùng nhiều trạng thái tâm lý khó chịu khác. Áp lực của sự tiêu cực còn làm tăng huyết áp, suy yếu hệ miễn dịch và giảm khả năng chống lại viêm nhiễm, bệnh tật.

Tuy nhiên, chúng ta có thể rời xa cảnh khốn khổ này bằng cách nhận thức và điều chỉnh cảm xúc của mình – những cảm xúc khó khăn như sợ hãi, ghen tị, thất vọng và nhiều cảm xúc khác nữa. Quản lý cảm xúc một cách lành mạnh giúp bản thân đối diện với sự mơ hồ của cuộc sống, chống lại tư duy hoặc tất hoặc không, xóa bỏ những cảm xúc nặng nề như xấu hổ và tội lỗi, và vượt qua những hành vi tự hủy hoại để sống cuộc đời không rối loạn, không đau khổ.

Dưới đây là vài lời gợi ý giúp chúng ta tìm thấy sự hài lòng khi chấp nhận sống “đủ tốt” ở mức 80%: